n, N 1 (décima oitava letra do
alfabeto esperanto) n, N. · símb. 2 N (autom.)
Norvegio. 3 n nano/. 4 N
(fís.) neŭtono. 5 n (fís.) neŭtrono.
6 N Novembro. 7 N (quím.) nitrogeno. no (gram.) nome dessa letra.
-n (term. do acusativo) li
skribis leteron
ele escreveu uma carta. mi
laboris kvar tagojn
trabalhei quatro dias. li
veturis Parizon ele viajou para Paris.
Na 1 (quím.)
símb. de natrio.
Na 2 (mat.:
o conjunto dos números naturais) Naturais.
NA 3 (símb.autom.)
Antiloj Nederlandaj.
nabo 1 (mec.) cubo (de roda), mancal, chumaceira.
2 (inf.: em uma rede, um dispositivo que une linhas de comunicação em um
local central, fornecendo uma conexão comum a todos os dispositivos da rede) “hub”.
nababo 1 (chefe de estado maometano) nababo. 2 (fig.) ricaço,
ostentador de grandeza.
Nabluso (geogr.: cid. da Palestina) Nablus.
Naboto (bíbl.: judeu que foi morto por
ordem de Acabe, rei de Israel, a quem ele recusou vender sua vinha) Nabote,
Naboth. Vd. Aĥab.
nacelo 1 (aer.: estrutura em forma de cesta ou barca,
suspensa de um balão ou situada dentro do casco ou invólucro de um dirigível,
que serve ao transporte de tripulantes, passageiros etc.) nacela. 2 (aer.: parte do avião
destinada à tripulação e aos motores) carlinga, cabina.
nacio 1 (a comunidade dos cidadãos de um Estado sob o mesmo regime e em
comunhão de interesses) nação. 2 país.
nacia nacional. naciaĵo idiotismo. naciano (indivíduo
no gozo dos direitos civis e políticos de um Estado) cidadão. nacianigi naturalizar. nacianiĝi
naturalizar-se. nacieco nacionalidade. naciigi
nacionalizar. naciigado nacionalização. naciismo (tb.
nacionalismo,
idiotismo) nacionalismo. naciisto um nacionalista. nacilingva em língua nacional. nacisocialismo (tb. naziismo) nazismo. internacia (abrev.:
int.) internacional. internacio (pol.: associação de
trabalhadores pertencentes a diversas nações e que lutam por seus interesses
comuns) Internacional. internaciigi
internacionalizar. samnaciano compatriota. sennacia que não tem nacionalidade, anacional. sennaciigi privar de sua nacionalidade. sennaciismo (Eo: doutrina fundada por Lanti cujas finalidades principais são o desaparecimento
de todas as nações consideradas como unidades soberanas, a utilização racional
de todo material e energia em proveito de todos os homens, unicidade de todas
as medidas e instrumentos de cálculo, e uso do Esperanto como única língua de
cultura) anacionalismo. sennaciisto (pessoa
que aprova e propaga o “sennaciismo”) anacionalista, patriota planetário. sennaciulo um apátrida. supernacia supranacional. supernacieco
supranacionalidade.
Nacia Respublika Gvardio (força
de segurança especial de Portugal) Guarda Nacional Republicana (GNR).
nacionalismo =
naciismo.
nadiro (astr.: ponto em que uma vertical imaginária encontra a esfera celeste,
abaixo dos pés do observador; opõe-se ao zênite) nadir. Vd. zenito.
nadlo (técn.) agulha.
nafto 1 (quím.: petróleo natural, bruto) nafta, petróleo. ¨ solvanta nafto solvente comercial
inflamável.
nafto 2 elem.comp.
(quím.: expressa a ideia de “naftaleno”) naft(a/o).
NAFTA
[Ing.] (com.) = NALKA.
naftaleno (quím.: hidrocarboneto aromático, empregado para conservar couros,
roupas, papéis etc. contra insetos) naftaleno,
naftalina.
Naftalio (bíbl.: filho de Jacó e ancestral de uma
tribo no Norte da Palestina) Neftali.
naftalino (quím.: nome comercial do naftaleno) naftalina.
Vd. naftaleno.
nafteno (quím.: matéria corante verde,
usada na impressão) naftina.
naftilo (quím.: radical univalente de
naftalina, fórm.: C10H7) naftílio.
naftoato (quím.: sal do ácido naftoico;
fórm.: C10H7COOH) naftoato.
naftolo (quím.: fenol extraído da naftalina, e empregado como desinfetante
intestinal) naftol.
Nagasako (geogr.: cid. do Japão)
Nagasaki.
Nagojo (geogr.: cid. do Japão) Nagoya.
naĝi (i.) nadar, flutuar, boiar. naĝe a nado. naĝo (ato de nadar) nado, nadadura. naĝa (relativo
à natação) natatório. naĝadi (i.)
nadar muito ou costumeiramente. naĝado
(tb. naĝarto) natação. naĝanto nadador. naĝejo piscina. naĝilo
1 barbatana. 2 nadadeira.
3 (desp.: espécie de calçado
de borracha usado por mergulhadores e nadadores para imprimir maior velocidade
ao seu deslocamento) pé-de-pato,
nadadeira. naĝobarelo
(tb. buo) boia
(flutuante). naĝobirdoj (zool.)
palmípedes. alnaĝi (tr.)
alcançar, nadando. elnaĝi (i.)
nadar para fora, sair da
água. fornaĝi (i.) ir-se embora, nadando. resurnaĝigi
desencalhar. subnaĝi (i.) nadar sob as águas. suprennaĝi (i.) subir, nadando. surnaĝi (i.) (sustentar-se
sobre a superfície de um líquido) sobrenadar. tranaĝi (tr.)
(tb. transnaĝi) atravessar a nado: per dek naĝopaŝoj
li tranaĝis la naĝejon com dez braçadas ele atravessou a piscina. ¨ brusta naĝo (tb. brusto) nado de peito, nado
de bruços. delfena naĝo (desp.: nado
semelhante ao peito, mas no qual os pés são batidos juntos) golfinho, nado
golfinho. dorsa naĝo (tb. dorso) nado de costas. kraŭla
naĝo (tb. kraŭlo) “crawl”, nado
“crawl”. liberstila naĝo 1
(desp.)
nado
livre. 2 (desp.) = kraŭlo. papilia naĝo (tb. papilio) (desp.:
estilo de nado em que os braços são projetados para fora da água, lembrando
asas abertas) borboleta,
nado borboleta. sinkrona naĝo (desp.) nado sincronizado.
Naĥumo (bíbl.: um dos profetas menores) Naum. Vd. profeto.
naiva ingênuo, cândido,
inocente. naivaĵo bobagem, truanice. naiveco ingenuidade. naivega
bobo, alvar, lorpa,
pascácio. naivegulo pateta. naivulo ingênuo, caipira, simplório, pateta. malnaiva astuto, sagaz.
najo (zool.: designação comum às serpentes do gênero Naja, da família dos elapídeos) naja, naia, cobra-capelo.
najado (tb. rivernimfo) (mit.: ninfa
das águas e dos rios) náiade,
náiada.
najbaro vizinho. najbara vizinho, circunvizinho, próximo. najbare como vizinho. najbare
de próximo de, perto de. najbaraĵo coisa próxima, vizinhança, vizinhanças. najbararo vizinhança (os vizinhos). najbareco
vizinhança (estado, qualidade de vizinho). najbarino vizinha. limnajbara limítrofe. ¨ najbaraj ŝoseoj estradas vicinais.
najlo prego, cravo. najli (tr.) pregar, cravar, fixar. najleto tacha, percevejo (de metal). najlotirilo 1 instrumento de despregar.
2 (parte da orelha do martelo, geralmente fendida, usada para extrair
pregos ou cravos) unha, extrator. Vd.
martelbeko. alnajli (tr.) fixar com prego. desegnonajlo (tb.
prempinglo,
puŝpinglo) percevejo (de
metal). hufnajli (tr.) (colocar ferradura em) ferrar: hufnajli ĉevalon ferrar um cavalo. lignonajlo (tb. kejlo)
(peça de madeira para segurar ou juntar madeiras ou para tapar um orifício) chaveta, cavilha, bucha. malnajli (tr.)
despregar, descravar. ¨ ligna
najlo (tb.
lignonajlo) cravelha, pino, tarugo.
najro (econ.: moeda da Nigéria; = 100 koboj) naira.
Najrobio (geogr.: cid. e cap. do Quênia) Nairóbi.
najtingalo (zool: gênero de pássaros notáveis pelo seu belo canto) rouxinol.
Nakso (geogr.: ilha grega, a maior
das Cíclades) Naxos.
NALKA (sigl. de Nord-Amerika
Liber-Komerca Asocio) (com.: acordo econômico multilateral assinado em 1992 pelos Estados
Unidos, Canadá e México, e que entrou em vigor em 1994) Nafta, “North American Free Trade Agreement”,
Acordo de Livre Comércio da América do Norte.
NAM (símb.autom.) Namibio.
nambuo (zool.: ave brasileira de carne muito apreciada) inambu, nambu,
nhambu.
Namibo (geogr.: deserto junto ao
litoral sudoeste da África) deserto de Namib, deserto do Namibe, deserto da
Namíbia.
Namibio (geogr.: país da África; cap.: Vindhuko;
símb.autom.: NAM) Namíbia.
Namuro (geogr.: cid. da Bélgica) Namur.
nano anão. nana anão, nanico. naneco (tb.
nanismo) (qualidade de anão) nanismo.
Nancio (geogr.: cid. da França, cap.
do antigo ducado de Lorena) Nancy.
nandino (bot.: arbusto das berberidáceas, Nandina domestica) nandina.
nanduo (tb. reao) (zool.) nhandu, ema.
nankeno (têxt.: tecido primitivamente fabricado na cid. chinesa de Nanquim) nanquim,
ganga.
nano/ pref. (equivale a um bilionésimo (10‑9);
símb.: n) nano-: nanometro (nm) nanômetro (nm).
nanometro (um bilionésimo (10‑9) de metro; símb.: nm) nanômetro (nm).
nanoteĥnologio nanotecnologia.
Nanto (geogr.: cid. da França) Nantes.
Nanta edikto (la) (hist.) edito de Nantes.
NAO sigl. de Nutraĵa
kaj Agrokultura Organizaĵo de Unuiĝintaj Nacioj.
Naomia
(pren.fem.) Noêmia,
Noemi.
naoso 1 (arq.: parte interna principal de um templo) naos. 2 (nas
igrejas gregas modernas, parte do edifício ocupada pelos fiéis) naos.
napo (bot.: planta crucífera (Brassica
napus) cuja raiz carnuda se emprega como alimento) nabo. oleonapo (bot.)
= kolzo.
napalmo (quím., mil.: substância incendiária formada de benzina e palmitato de
alumínio, sob a forma de gel pegajoso) napalm.
Napolo (geogr.:
cid. da Itália) Nápoles.
Napoleono (pren.masc.) Napoleão.
Napoleono Bonaparto = Napoleono la 1a.
Napoleono la 1a (tb. Napoleono Bonaparto) (imperador francês, 1769–1821) Napoleão 1º, Napoleão Bonaparte. napoleona (hist.: relativo a
Napoleão 1º) napoleônico.
Napoleono la 2a (filho
de Napoleão 1º e Maria Luísa de Habsburgo-Lorena, 1811–1832) Napoleão 2º.
Napoleono la 3a (imperador
da França, 1808–1873) Napoleão
3º.
Narajano (mit.: no hinduísmo, o
antepassado dos homens ou criador de tudo) Narayana.
narako (rel.) inferno (do bramanismo), hades, sheol.
narceino (quím.: alcaloide extraído do ópio e um pouco diferente da morfina) narceína.
narciso 1 (bot.: designação comum às plantas do gênero Narcissus) narciso.
Narciso 2 (pren.masc.)
Narciso.
Narciso 3 (mit.: filho do rio Cefísio, enamorou-se
tanto de sua própria imagem ao mirar-se nas águas de uma nascente que nelas se
precipitou, transformando-se na flor a que deu o nome) Narciso. narcisismo (mania
dos que se narcisam; em psicanálise, designa o estado em que a libido é
dirigida ao próprio eu) narcisismo.
Narcisa
(pren.fem.) Narcisa.
nardo (perfume que os antigos extraíam de certas raízes) nardo.
nargileo (cachimbo turco, indiano ou persa, composto de um fornilho, um tubo
longo e um vaso cheio de água perfumada, que o fumo atravessa antes de chegar à
boca) narguilé, narguilhé.
narkoanalizo (psic., med.: processo de
sondagem do inconsciente pelo qual, mediante certos entorpecentes, se consegue
o relaxamento da censura, induzindo o paciente a revelar os fatores e episódios
do complexo que o aflige, coisas que, em estado normal de consciência, se
obstina em negar e esconder) narcoanálise.
narkolepsio (tendência irresistível para o sono, manifestada como sintoma de
algumas moléstias) narcolepsia.
narkoti (tr.)
(med.) narcotizar, estupeficar, estupefazer. narkota (que narcotiza) narcótico. narkoto narcotismo, narcose, narcotização. narkotaĵo
narcótico, entorpecente,
estupefaciente. narkoteco (tb. narkozo) (sonolência causada pela ação de um narcótico) narcose. narkotiĝo (submissão a essa sonolência) narcose. narkotismo (med.:
conjunto das perturbações causadas pelo uso exagerado e longo de narcóticos)
narcotismo. narkotŝakristo narcotraficante.
narkotiko (tb. narkotaĵo) narcótico, tóxico
entorpecente, estupefaciente.
narkotino (quím.: um dos alcaloide encontrados no ópio; fórm.: C22H23O7) narcotina.
narkozo (tb. ĝenerala anestezo) anestesia geral, narcose.
nartekso (nos primeiros templos
cristãos, pórtico ou vestíbulo onde ficavam os catecúmenos e penitentes)
nártex.
narvalo (zool.: mamífero cetáceo da família dos monodontídeos, Monodon monoceros) narval, licorne-do-mar,
unicórnio-do-mar. narvaledoj (zool.: família de mamíferos marinhos) monodontídeos.
naso (artifício de vime para a pesca, constituído por uma espécie de cesto
oblongo e afunilado) nassa, covo, samburá, cofo.
Nasaŭo (geogr.: cid. e cap. das Bahamas) Nassau.
naski (tr.) 1 parir, dar à
luz. 2 gerar, procriar, produzir,
causar. naska natal. nasko geração, parto, trabalho de parto. naskado
(ação de gerar, de parir) geração, parto. naskanto (mat.:
curva que, ao mover-se, origina uma superfície) geratriz. naskantino parturiente. naskema
prolífero. naskigi gerar, produzir, fazer nascer, engendrar. naskiĝa natalício. naskiĝi
nascer, brotar, vir à luz,
vir ao mundo. naskiĝo
(ato de nascer) nascimento.
naskiĝatesto certidão de nascimento.
naskiĝokvanto (tb. naskokvanto) (percentagem de nascimentos) natalidade. naskiĝonto nascituro. naskiĝotago =
naskiĝtago. naskiĝtago (tb. naskotago, naskiĝotago) aniversário, aniversário
natalício. naskiĝurbo cidade natal. naskito cria. naskitaro
descendência, prole,
ninhada. naskolando (tb.
naskiĝlando) país natal. naskoloko lugar de nascimento, terra natal. naskoregulado (tb. naskolimigo) controle de
natalidade. naskotago =
naskiĝtago. denaska congênito, inato. deknaskito (tb. dekĝemelo) (cada um dos dez
indivíduos que nasceram do mesmo parto) décuplo. dunaskito (tb. ĝemelo) (cada um dos dois
indivíduos que nasceram do mesmo parto) gêmeo. frunaskito (med.: criança que nasce antes
do tempo) prematuro. ĵusnaskito recém-nascido. kunnaskita (possuído desde o começo da
existência) congênito. kvarnaskito (tb. kvarĝemelo) (cada um dos
quatro indivíduos que nasceram do mesmo parto) quadrigêmeo. kvinnaskito (tb. kvinĝemelo) (cada um dos
cinco indivíduos que nasceram do mesmo parto) quíntuplo, quinquigêmeo. misnaski (i.)
abortar. mortnaskito (criança que morreu antes de
respirar) natimorto. naŭnaskito (tb. naŭĝemelo) (cada um dos nove
indivíduos que nasceram do mesmo parto) nônuplo. novnaskito novato. oknaskito (tb. okĝemelo) (cada um dos oito
indivíduos que nasceram do mesmo parto) óctuplo. ovonaska (que se reproduz por
oviparidade) ovíparo. ovovivonaska (zoo.: diz-se dos animais cujo
ovo se parte na madre, para dar saída ao filho) ovovivíparo. plurnaskito (tb. plurĝemelo) (cada um dos
vários indivíduos que nasceram do mesmo parto) gêmeo. postnaskaĵo (méd.)
placenta e membranas retiradas ou expulsas após o parto. renaskiĝi renascer. sepnaskito (tb. sepĝemelo) (cada um dos sete
indivíduos que nasceram do mesmo parto) sétuplo. sesnaskito (tb. sesĝemelo) (cada um dos seis
indivíduos que nasceram do mesmo parto) sêxtuplo. trinaskito (tb. triĝemelo) (cada um dos três
indivíduos que nasceram do mesmo parto) trigêmeo. unuanaskito primogênito. unuanaskiteco (condição de primogênito) primogenitura..
unuenaska (med.:
que pariu pela primeira vez) primípara. unuenaskita primogênito. unuenaskito (filho
gerado antes dos outros) primogênito. ununaskito (filho único) unigênito. vivonaska (zool.:
que se reproduz de embrião que se
desenvolve no útero) vivíparo. ¨ unua naskotempo
1 primeira fase do
trabalho de parto. 2 trabalho de parto.
nasturcio (bot.) = nasturtio.
nasturtio (bot.: designação comum às plantas do gênero
Nasturtium, da família das crucíferas, ao qual pertence o
agrião) nastúrcio. Vd. kreso.
¨ oficina nasturtio (tb. akvokreso) (bot.: planta da família das crucíferas, Nasturtium
officinale) agrião, agrião-das-hortas.
Natalo 1 (geogr.: cid. e cap. do Estado do Rio Grande
do Norte) Natal.
Natalo 2 (geogr.: antigo
nome da província de Kwazulu-Natal, na África do Sul) Natal. Vd. Kvazulu-Natalo.
Natalia
(pren.fem.) Natália.
natalitato (med., dem.) = naskokvanto.
Natano 1 (pren.masc.) Natã, Natan.
Natano 2 (bíbl.: profeta bíblico, séc. 10º a.C.) Natã.
NATO (sigl. de Nord-Atlantika
Traktat-Organizaĵo) (tratado de
aliança entre diversos países, criado em 1949, visando a assegurar a defesa
mútua e coletiva) Otan, Organização do Tratado do Atlântico Norte.
natro (quím.: sal branco e translúcido, usado principalmente na produção de
vidro, em sínteses químicas e em sabões e detergentes; fórm.: CO3Na2) carbonato de sódio, soda do comércio.
natrio (quím.: elemento químico de número atômico 11; símb.: Na) sódio. natria (quím.: que se refere ou contém o sódio) sódico.
naturo 1 (o conjunto e sistema das coisas criadas) natureza. 2 (qualidade,
índole inata de um ser, temperamento)
natureza, gênio. natura 1
(relativo à natureza) natural, da
natureza: natura fenomeno fenômeno natural. naturaj sciencoj ciências da natureza. 2 (sem artifícios) natural. nature naturalmente. naturaĵo
produto natural, matéria
prima. natureco naturalidade, naturismo. naturigi (bot., zool.) naturalizar. naturismo (sistema que preconiza um modo
de vida acorde com as leis da natureza) naturismo. naturisto
(pessoa partidária do naturismo) naturista, naturalista. naturesplori (i.) estudar ciências
naturais, colecionar espécimes. naturhistorio história natural. naturkolora em cor natural. natursciencoj ciências físicas e naturais. denaturigi
desnaturar, deformar, desfigurar,
desnaturalizar. kontraŭnatura contra a natureza. eksternatura (tb. kontraŭnatura) contra a natureza. laŭnature ao natural. nenatura artificial. patrinonaturo mãe-natureza. supernatura sobrenatural. ¨ muta naturo (tb. senviva
sceno) (pint.: gênero de pintura que representa coisas ou seres inanimadas) natureza-morta.
naturalismo 1 (fil.: doutrina filosófica e religiosa
dos que atribuem tudo à natureza, como primeiro princípio) naturalismo. 2 (reprodução
exata da natureza nas artes) naturalismo.
naturalisto (adepto do naturalismo)
naturalista. Vd. natursciencisto.
naturalizi (tr.) 1 (jur.: conceder a um
estrangeiro os direitos dos cidadãos de um país) naturalizar. 2 (adotar
um termo, um costume etc. estrangeiro) naturalizar.
Nauro (geogr.: país da Oceania; cap.: Jareno; símb.autom.:
NRU) Nauru. naurano
(natural
ou habitante de Nauru) nauruano. ¨ naura lingvo (ling.:
língua de Nauru) nauruano.
naŭ num. (quantidade
que é uma unidade maior que oito; símb.: 9,
IX)
nove: ok plus
unu estas naŭ oito mais um são nove. la naŭ knaboj dancis kun la naŭ
knabinoj os nove meninos dançaram com as nove meninas. naŭa (ordinal
correspondente a nove; símb.: 9a, 9-a): a) nono, noveno (9º, IX). b) nona, novena (9ª, IX). Obs.:
em Esperanto, deve-se dar preferência aos algarismos arábicos, por serem mais
internacionais: 9a Kongreso de
Esperanto IX (ou 9º) Congresso de
Esperanto. naŭe em nono lugar. naŭo o algarismo nove. naŭobla (que é nove vezes maior) nônuplo: la rezulto estis naŭobla
je la antaŭa o resultado foi o nônuplo do anterior. naŭona (fracionário correspondente a nove; símb.: 1/9) nono: anonco por naŭona paĝo anúncio para um nono de página. naŭono
um nono (1/9). naŭopo novena, grupo de nove. naŭcent
novecentos (900). naŭdek noventa (90). dek-naŭa (num.: 19a) décimo nono (19º), décima nona (19ª). tagnaŭo novena. ¨ naŭoble naŭ nove vezes nove. dek naŭ dezenove (19).
naŭcent num. (quantidade
que é uma unidade maior que oitocentos e noventa e nove; símb.: 900, CM) novecentos,
novecentas: okcent plus cent estas naŭcent
oitocentos mais cem são novecentos. naŭcenta (ordinal correspondente a novecentos; símb.: 900a, 900-a): a) noningentésimo,
nongentésimo (900º, CM): la naŭcenta
viro en la vico o noningentésimo homem da fila. b) noningentésima,
nongentésima (900ª, CM): la naŭcenta
virino en la vico a noningentésima mulher da fila. Obs.: em
Esperanto, deve-se dar preferência aos algarismos arábicos, por serem mais
internacionais. naŭcentkelkaj pouco mais de novecentos, novecentos e uns, novecentos e poucos,
novecentos e tantos. naŭcentobla novecentas vezes maior: la
rezulto estis naŭcentobla je la antaŭa o resultado foi novecentas vezes maior que o anterior. naŭcentona (fracionário correspondente a novecentos;
símb.: 1/900) noningentésimo, nongentésimo, novecentos avos.
naŭcent du num. (quantidade que
é uma unidade maior que novecentos e um; símb.: 902, CMII) novecentos e dois,
novecentas e duas: naŭcent unu plus unu estas naŭcent du novecentos e um mais um são novecentos e dois. la naŭcent du knaboj dancis kun la naŭcent
du knabinoj os novecentos e dois meninos dançaram com as
novecentas e duas meninas. naŭcent-dua (ordinal
correspondente a novecentos e dois; símb.: 902a,
902-a): a) noningentésimo segundo (902º,
CMII). b) noningentésima segunda (902ª, CMII). Obs.: em Esperanto,
deve-se dar preferência aos algarismos arábicos, por serem mais internacionais.
naŭcent-duobla novecentas e duas
vezes maior: la rezulto estis naŭcent-duobla je la antaŭa o resultado foi novecentas e duas vezes maior que o anterior. naŭcent-duona (fracionário correspondente a novecentos e
dois; símb.: 1/902) novecentos e dois avos.
naŭcent unu num. (quantidade
que é uma unidade maior que novecentos; símb.: 901, CMI) novecentos e um,
novecentas e uma: naŭcent plus unu estas naŭcent unu novecentos mais um são novecentos e um. la
naŭcent unu knaboj dancis kun la naŭcent
unu knabinoj os novecentos e um meninos dançaram com as
novecentas e uma meninas. naŭcent-unua (ordinal
correspondente a novecentos e um; símb.: 901a,
901-a): a) noningentésimo primeiro (901º,
CMI). b) noningentésima primeira (901ª, CMI). Obs.: em Esperanto,
deve-se dar preferência aos algarismos arábicos, por serem mais internacionais.
naŭcent-unuobla novecentas e uma
vezes maior: la rezulto estis naŭcent-unuobla
je la antaŭa o resultado foi novecentas e uma vezes maior
que o anterior. naŭcent-unuona (fracionário
correspondente a novecentos e um; símb.: 1/901) novecentos e um avos.
naŭdek num. (quantidade
que é uma unidade maior que oitenta e nove; símb.: 90, XC) noventa: dek plus okdek estas naŭdek dez mais oitenta são noventa. naŭdeka (ordinal correspondente
a noventa; símb.: 90a, 90-a): a) nonagésimo (90º, XC): la
naŭdeka viro en la vico o nonagésimo homem
da fila. b) nonagésima (90ª, XC): la
naŭdeka virino en la vico a nonagésima
mulher da fila. Obs.: em Esperanto, deve-se dar preferência aos algarismos
arábicos, por serem mais internacionais: 90a
Kongreso de Esperanto XC (ou 90º) Congresso de
Esperanto. naŭdekkelkaj pouco mais de noventa,
noventa e uns, noventa e poucos, noventa e tantos. naŭdekobla noventa vezes
maior: la rezulto estis naŭdekobla
je la antaŭa o resultado foi noventa vezes maior que o
anterior. naŭdekona (fracionário correspondente a noventa; símb.:
1/90) noventa avos,
nonagésimo.
naŭdek du num. (quantidade
que é uma unidade maior que noventa e um; símb.: 92, XCII) noventa e dois,
noventa e duas: naŭdek unu plus unu estas naŭdek du noventa e um mais um são noventa e dois. la
naŭdek du knaboj dancis kun la naŭdek
du knabinoj os noventa e dois meninos dançaram com as
noventa e duas meninas. naŭdek-dua (ordinal
correspondente a noventa e dois; símb.: 92a,
92-a): a) nonagésimo segundo (92º, XCII). b) nonagésima segunda
(92ª, XCII). Obs.: em Esperanto, deve-se dar preferência aos algarismos
arábicos, por serem mais internacionais: 92a
Kongreso de Esperanto XCII (ou 92º) Congresso de
Esperanto. naŭdek-duobla noventa e duas
vezes maior: la rezulto estis naŭdek-duobla je la antaŭa o resultado foi noventa e duas vezes maior que o anterior. naŭdek-duona (fracionário correspondente a noventa e dois;
símb.: 1/92) noventa e dois avos.
naŭdek unu num. (quantidade
que é uma unidade maior que noventa; símb.: 91,
XCI)
noventa e um, noventa e uma: naŭdek
plus unu estas naŭdek unu noventa mais um são
noventa e um. la naŭdek
unu knaboj dancis kun la naŭdek unu knabinoj os noventa e um
meninos dançaram com as noventa e uma meninas. naŭdek-unua (ordinal correspondente a noventa e um;
símb.: 91a, 91-a): a) nonagésimo primeiro (91º, XCI). b) nonagésima
primeira (91ª, XCI). Obs.: em Esperanto, deve-se dar preferência aos
algarismos arábicos, por serem mais internacionais: 91a Kongreso de Esperanto XCI (ou 91º) Congresso de Esperanto. naŭdek-unuobla noventa e uma
vezes maior: la rezulto estis naŭdek-unuobla
je la antaŭa o resultado foi noventa e uma vezes maior que
o anterior. naŭdek-unuona (fracionário
correspondente a noventa e um; símb.: 1/91) noventa e um avos.
naŭkoro (zool.: gênero de insetos, Naucoris,
hemípteros, que compreende espécies da Europa e da Ásia) náucore.
naŭlo (tb. kvinripa melaleŭko, gomenolarbo) (bot.: árvore da
família das mirtáceas, Melaleuca
quinquenervia) cajepute.
naŭno 1 (tb. naŭto) (mús.: intervalo de nove graus que
compreende uma oitava e mais um tom ou semitom) nona. 2
(rel.) = nono.
Naŭro (geogr.) =
Nauro. naŭrano =
naurano. ¨ naŭra lingvo (ling.) =
naura lingvo.
Naŭsikao (lit.:
personagem da Odisseia, filha do rei dos feaces, que recolheu Ulisses náufrago
e o protegeu) Nausica, Nausícaa.
Naŭsikaa
(lit.) = Naŭsikao.
naŭto (tb. naŭno) (mús.: intervalo de nove graus que
compreende uma oitava e mais um tom ou semitom) nona.
naŭtiko náutica. naŭtika náutico.
naŭtilo (zool.: molusco cefalópode tetrabranquial cuja concha é dividida em
muitos compartimentos) náutilo.
naŭzi (tr.) causar náuseas a, nausear, enjoar, enojar, engulhar. naŭza nauseativo, nauseabundo, enjoativo. naŭzo náusea, engulho, nojo, asco, enjoo.
navo 1 (arq.: espaço central, geralmente comprido e estreito, que atravessa a
igreja do pórtico até o altar) nave. 2 (hist., mar.: antiga navio arredondado, tanto na forma do casco quanto no
velame, maior que a caravela) nau.
navaĥo (membro de certa tribo indígena americana) navajo.
Navaro (hist.: antigo reino nas duas
vertentes dos Pirineus) Navarra. navarano (natural ou habitante de
Navarra) navarro. ¨ Franca
Navaro Navarra francessa. Hispana
Navaro Navarra espanhola.
navedo (têxt.) lançadeira, naveta.
naveto (têxt.) = navedo.
navigi (i.) navegar. navigado
navegação. ¨ altamara navigado (mar.)
navegação
de alto-mar.
navigacio (mar.) = navigado.
navikularo (anat.: um dos ossos do pé)
osso navicular, osso escafoide do pé.
nazo 1 (anat.) nariz. 2 (anat.) ventas. 3 (anat.) ponta, bico, focinho. naza (relativo a nariz) nasal,
narigueiro. nazego
1 focinho (de animal). 2 (nariz grande) narigão, narilão,
batata, beque, bicanca, nariganga, penca. nazegulo (aquele
que tem o nariz grande) narigudo. nazegulino (mulher
de nariz grande) nariguda. nazeto 1 (nariz pequeno) narizinho. 2 bico (de vaso). nazfluulo (pessoa que deixa escorrer o muco de seu nariz) catarrento. nazfrapo (tb. nazbato) (pancada com o nariz) narigada. nazkataro
coriza. nazkavaĵoj (anat.) fossas nasais. nazlipa
(anat.:
relativo ao nariz e aos lábios) nasolabial: nazlipa sulko sulco nasolabial. nazmuko ranho. nazosto = nazalo. nazpurigi = mungi. nazsepto
(tb.
nazosepto) septo nasal. nazsona fanhoso. naztruo
(tb.
nazotruo) narina, narícula, venta. naztruoj (anat.) fossas nasais. naztuko lenço (para nariz). nazumo (tb. nazpinĉilo) “pincenez”. aglonaza aquilino (nariz).
diknaza (tb. grandnaza) (que tem o nariz
grande) narigudo, nariganga. diknazulo 1 (tb. grandnazulo, nazegulo) (aquele que tem o
nariz grande) narigudo, nariganga. 2 (infrm.:
pessoa estúpida) tolo, bobo, paspalhão, mané. diknazulino (tb. grandnazulino, nazegulino) (mulher
de nariz grande) nariguda. platnazulo indivíduo de nariz chato. ŝipnazo proa. ¨ antaŭ
la nazo de nas barbas de. hoka nazo (fig.)
nariz
adunco.
nazalo 1 (tb. nazosono) (fon.) nasal, consonante nasal, vogal nasal. 2 (anat.:
cada um dos dois ossos que formam a cana do nariz) nasal. nazaligi (fon.: tornar nasal, pronunciar
com som nasal) nasalizar, nasalar.
Nazareto (geogr.: cid. de Israel) Nazaré. nazareta (relativo
a Nazaré ou aos seus naturais ou habitantes) nazareno. nazaretano (natural
ou habitante de Nazaré) nazareno.
nazio (hist., pol.) nazista,
nazi, hitlerista, hitleriano. nazia (hist., pol.) nazista, nazi, hitlerista,
hitleriano. naziismo (hist., pol.) nazismo, hitlerismo,
nacional-socialismo.
nazoreo (membro de uma antiga seita
cristã) nazoreu.
nazuo 1 (zool.: designação comum aos mamíferos do gênero Nasua, da família dos procionídeos, que compreende os quatis) násua,
quati. 2 (zool.) = ruĝa nazuo (Nasua nasua). ¨ ruĝa nazuo (tb. nazuo,
nazurso) (zool.:
mamífero (Nasua nasua) da família
dos procionídeos, de focinho longo e móvel e cauda com anéis escuros) quati.
Nb (quím.) símb. de niobo.
N.B. abrev. de notu
bone! Vd. noti.
NBN sigl. de Nova Biologia
Nomenklaturo.
Nd (quím.) símb. de neodimo.
Ndlr (tb. N.d.l.r.) abrev. de Noto de la redakcio.
Ndlt (tb. N.d.l.t.) abrev. de Noto de la tradukinto.
ne 1 adv.
não. nea negativo. nee negativamente. nei (i.)
negar, dizer não. neo negação. neado
negação, negativa. neebla impossível. neigi
negar, contestar. neigo = neado. fornei (tr.) negar, deixar de
reconhecer como seu. kapnei (i.) negar com a cabeça. ¨ nea
vorto negativa.
Ne 2 (quím.)
símb. de neono.
Neandertalo (geogr.: sítio pré-histórico da Alemanha) Neandertal. ¨ homo de Neandertalo homem de
Neandertal.
Neapolo (geogr.)
= Napolo.
neartrozo (nova articulação, falsa articulação que se forma nas luxações e nas
ressecções não reduzidas) neartrose.
Neblino (Pintmonto) (geogr.:
o ponto mais
alto do Brasil, situado no Amazonas) pico da Neblina.
Nebrasko (geogr.: um dos Estados dos
EUA; cap.: Linkolno) Nebraska.
Nebukadnecaro (bíbl.:
nome de alguns reis da Babilônia) Nabucodonosor.
nebulo (met.) névoa, neblina, bruma, cerração, nevoeira, nevoeiro. nebula nebuloso, nevoento. nebuli (i.)
nevoar. nebulastro (astr.) nebulosa. nebuleco
nebulosidade. nebulego nevoeiro, bruma. nebuleto névoa muito delicada. nebuligi cobrir de névoa. nebuliĝi
enevoar-se. || en nebulo uzu duonlumon sob neblina, use luz baixa.
nebulozo (astr.) nebulosa.
necesa necessário. necese necessariamente. neceso necessidade. necesaĵo o necessário, uma necessidade. necesbezona indigente. neceseco
necessidade. necesega imprescindível, indispensável. necesejo
banheiro,
necessária, toalete, sanitário, latrina, privada. necesigi obrigar. necesujo
= neceseja vazo. nenecesa (tb. sennecesa) supérfluo, inútil. ¨ neceseja seĝo = neceseja
vazo. neceseja vazo privada, vaso
sanitário, bacia, latrina, pia retrete, retreta, sanita, serviço, trono, vaso.
|| esti necese relevar.
Nederlando (geogr.: país da Europa; cap.: Amsterdamo;
símb.autom.: NL) Países Baixos, Holanda. nederlanda holandês,
neerlandês. nederlandano
(natural
ou habitante da Holanda) holandês, neerlandês. ¨ nederlanda lingvo (ling.) holandês, neerlandês.
Nederlanda
Esperanto-Asocio “La Estonto Estas Nia” (sigl.:
LEEN) Associação
Holandesa de Esperanto “O Futuro é Nosso”.
Nederlandaj Antiloj (geogr.) = Nederlandaj Antiloj.
nefelio (med.: pequena mancha na camada exterior da córnea, a qual deixa passar
a luz como através de uma nuvem) nefélio.
nefometro (met.: instrumento para medir a extensão ou o grau de nebulosidade) nefômetro.
nefoskopo (met.: aparelho com que se
examina e avalia o movimento, direção e velocidade das nuvens) nefoscópio.
nefro 1 (anat.) rim. 2 (em palavras compostas) nefro-. nefra relativo aos rins. nefrektomio (med.:
extração de um rim) nefrectomia. nefrito
(inflamação dos rins) nefrite.
nefropatio (med.:
designação genérica de qualquer doença dos rins) nefropatia. nefrotomio
(incisão cirúrgica nos rins, pela região lombar, para extrair pus ou
cálculos) nefrotomia. nefrozo (med.: doença dos rins
caracterizada por degenerescência dos canalículos renais) nefrose. glomerulonefrito (med.: forma de nefrite em que os glomérulos de Malpighi são atingidos)
glomerulonefrite.
¨ nefra koliko cólica renal. kronika glomerulonefrito (tb. morbo
de Bright) (med.: conjunto de
lesões renais de localização glomerular, e que evolui, de modo lento e irregular,
para uma insuficiência renal de caráter letal) glomerulonefrite
crônica, doença de Bright.
nefridio (zool.: órgão excretor que se
encontra em grande número de animais invertebrados) nefrídio.
negi (tr.) negar. nenegebla inegável.
negacio (tb. neado) 1 (gram.) negação, palavra
negativa. 2 (lóg., mat.) negação.
negativa negativo (t.s.). negativo (fot.:
placa, cópia negativa em que as partes claras do modelo aparecem escuras e
vice-versa) negativo. negativismo (filosofia
negativa) negativismo. negativisto (pessoa
partidária dessa filosofia) negativista.
negatono (fís.: o elétron) négatron,
negatrão.
negatoskopo (med.: aparelho destinado a facilitar o exame dos negativos
radiográficos) negatoscópio.
negatrono (eletrotécn.) tubo
eletrônico especial com dois ânodos, um quadro e um filamento com resistência
negativa.
neglekti (tr.) negligenciar, desleixar, descuidar, descurar, descuidar-se
de, deprezar, desatender. neglekto negligência,
desleixo. neglektema negligente, desleixado. neglektemo negligência, desleixo.
negliĝo (vest.) roupa de casa, chambre, roupão, “négligé”, penteador.
negoco transação comercial,
negócio, tráfico. negoca de negócio comercial, negocial. negoci (i.) negociar, agenciar. negocisto negociante. || ili faris tre profitodonan negocon fizeram um negócio da China.
negro (homem de raça negra) negro, preto. negreco (qualidade
de negro) negrura. negrino (mulher
da raça negra) negra. negristo (traficante
de negros escravos) negreiro. negroida (semelhante
aos negros) negroide. ¨ Paŝteja Negreto (ou Nigruleto) (etn.: personagem de
uma lenda brasileira) Negrinho do Pastoreio.
neguso (título do soberano da
Abissínia) negus.
neĝo neve. neĝa de neve, níveo. neĝi (i.)
(cair neve) nevar. neĝblovado nevasca. neĝduno monte de neve feito pelo vento na superfície
da terra. neĝego (queda
de grande quantidade de neve) nevão. neĝero
floco de neve. neĝplugilo máquina usada para abrir caminho na neve. Neĝulino (tb.
Neĝblankulino) Branca de Neve. neĝujo neveira. pluvneĝo nevada. ¨ Neĝa Montaro Serra Nevada.
Neĝulino kaj la Sep Nanoj (cin.: animação de
longa metragem dos Estúdios Disney) Branca de Neve e os Sete Anões.
Neĥemja (bíbl.: judeu que obteve de Artaxerxes I a
concessão de secundar Esdras na restauração de Jerusalém) Neemias.
nek conj. nem. Obs.:
essa conjunção só se usa a par de si mesma ou de outra negativa.
nekro-/ el.comp. (significa “morto, cadáver”) necr(o)-: nekropolo necrópole.
nekrobiozo (med.: morte dos
elementos anatômicos num organismo vivo, em consequência do estado senil ou
mórbido desses elementos) necrobiose.
nekrofilio (psiq.: mania ou aberração moral que arrasta para a profanação sensual
de cadáveres) necrofilia.
nekroforo (zool.: besouro necrófilo, Necrophorus,
que enterra cadáveres de pequenos animais para neles depositar seus ovos) necróforo.
nekrologo (notícia biográfica de pessoa recentemente falecida) necrológio. nekrologa necrológico, fúnebre: nekrologaj informoj informações necrológicas. nekrologa notico nota fúnebre.
nekromancio (na antiguidade, suposta arte de adivinhar o futuro pela evocação dos
mortos) necromancia, nigromancia.
nekropolo (grande cemitério subterrâneo entre os povos antigos) necrópole,
catacumba.
nekropsio (med.: exame de cadáveres) autópsia, necropsia, necroscopia,
necropse.
nekrozo (med.: morte patológica de um
tecido ou de um osso de um organismo vivo) necrose, gangrena. nekrozi (tr.)
(produzir necrose em) necrosar.
neksta (tb. proksima, venonta) próximo, seguinte, vindouro.
nektaro 1 (bebida dos deuses, segundo a fábula) néctar. 2 (bot.: solução açucarada
produzida pelos vegetais) néctar. 3 (qualquer bebida saborosa) néctar.
nektarujo (tb. nektarglando, nektario) (bot.:
órgão glandular da flor, ou de outra parte do vegetal, que segrega o néctar, de
que as abelhas fazem o mel) nectário.
nektario (bot.) = nektarujo.
nektarino (bot.: pêssego liso de caroço
livre, produzido por seleção genética, no sul do Brasil) nectarina.
NEL sigl. de Norvega
Esperantista Ligo.
nelge (tb. antaŭ nelonge) há pouco, há pouco tempo.
neloro* (zool.: certa raça de gado zebu) nelore.
nelumbo (bot.: designação comum às plantas do gênero Nelumbo) nelumbo. ¨ Hindia nelumbo (tb . Hindia
lotuso, nuksa nelumbo) (bot.: erva
aquática da família das nelumbonáceas, Nelumbo nucifera) lótus-índico. nuksa
nelumbo (bot.) =
Hindia nelumbo.
Nemano (geogr.: rio da Europa
oriental) Neman.
nemathelminto (tb. fadenvermo) (zool.: espécime dos nematelmintos) nematelminte. nemathelmintoj (zool.:
classe de vermes que compreende os vermes cilíndricos, tubulosos ou filiformes,
que são quase todos parasitos) nematelmintes.
nematodoj (zool.: ordem de helmintos cilíndricos e filiformes) nematoides.
Nemeo (mit.: região da Argólida, que
o leão, morto por Hércules, devastava) Nemeia, Nêmea.
Nemezo (mit.: na mitologia grega,
deusa da vingança) Nêmesis.
Nemeza
(mit.) = Nemezo.
neneco * (natural ou habitante do distrito autônomo de Nenétsia, na Rússia) nenétsio*.
neneca (relativo
ao distrito autônomo de Nenétsia, na Rússia, ou aos seus naturais ou
habitantes) nenétsio. Nenecio (geogr.: distrito autônomo da
Rússia) distrito de Nenétsia.
nengatuo (tb. moderna tupia lingvo)
(ling.: língua desenvolvida a partir do tupinambá, falada ao longo de todo o
vale amazônico até a fronteira com o Peru, na Colômbia e na Venezuela) nheengatu, tupi
moderno, língua geral amazônica.
nenio pron. nada, coisa alguma, nenhuma coisa. nenia nenhum, (de nenhuma espécie), de espécie alguma, nenhuma espécie de. neniaĵo nada (subst.). neniigi anular, aniquilar, reduzir a nada. disneniiĝi dissipar-se, desfazer-se em fumo. neniiĝo
aniquilamento. ¨ nenio
nova nada de novo. la nenio (tb.
malplena aro; símb.: Æ) (mat.) conjunto vazio.
nenia de nenhum tipo ou qualidade.
nenial adv. por nenhum motivo, por nenhuma razão, por
coisa alguma. || nenial! (fig.) nem por decreto.
neniam adv. nunca, jamais, em tempo algum, em nenhum
tempo. || en la tago de sankta neniamo no dia de São Nunca. neniam!
(fig.)
nem
por decreto.
nenie adv em nenhum lugar, em parte alguma, em parte
nenhuma, nenhures.
neniel adv. de nenhum modo, de forma alguma,
absolutamente não, de modo nenhum, de forma nenhuma, de nenhuma maneira: mi
ĉiel prononcis tiun nomon, sed li min neniel
komprenis de todos os modos pronunciei aquele nome, mas de nenhum modo ele me
compreendeu. || neniel! (fig.) nem por decreto.
nenies pron. de ninguém, de pessoa alguma.
neniom adv. nada, nenhuma quantidade, em nenhuma
quantidade, em nenhum grau; absolutamente não, absolutamente nada.
neniu 1 pron. ninguém, nenhuma pessoa: tie
estas neniu
não há ninguém lá. 2 adj.
nenhum, nenhuma: tie estas neniu
domo lá não há nenhuma casa.
neo/ el.comp. (significa “novo”) ne(o)-: neofito neófito.
neodimo (quím.: elemento químico de
número atômico 60; símb.: Nd) neodímio.
neofito 1 (indivíduo recém-convertido a uma religião) neófito. 2 (fig.:
principiante em um estudo, em uma arte, filosofia etc.) neófito.
neofrono (tb. kadavrogrifo) (zool.: abutre da
família dos acipitrídeos, Neophron percnopterus) abutre-do-egito.
neolitiko (tb. tempaĝo
de la polurita ŝtono) (cron., arql.: última divisão da Idade da Pedra,
caracterizada pelo uso de artefatos de pedra polida, pelo desenvolvimento da
agricultura e pela domesticação de animais) Neolítico, período
neolítico, idade da pedra polida, período da pedra polida. Vd. paleolitiko.
neologo (aquele que faz uso ou é
simpatizante de neologismos) neologista, neólogo, neologizante. neologismo (ling.:
palavra ou expressão nova numa língua) neologismo. neologismemo
(inclinação para o uso de neologismos) neologia, neologismo. neologismemulo (indivíduo
com tendência para usar neologismos) neologista, neólogo, neologizante.
neono (quím.: elemento químico de número atômico 10; símb.: Ne) neônio, néon, neon.
neoplasmo (med.: nome genérico para todo tumor, benigno ou maligno) neoplasma.
neoplazio (med.: renovação dos tecidos orgânicos, por aderência ou autoplastia) neoplasia,
neoplastia, neoformação.
neopreno (quím.: borracha sintética
preparada por polimerização do cloropreno; fórm.: (C4H5Cl)n) neoprene, neopreno, neoprênio.
neotio (bot.: gênero (Neottia) de orquídeas da família das
orquidáceas) neócia*.
Nep (mat.: o conjunto dos números
ímpares) Ímpares.
nepo neto. nepino neta. genepoj neto e neta, netos e netas. pranepo bisneto. prapranepo trisneto.
Nepalo (geogr.: país da Ásia; cap.: Katmanduo; símb.autom.: NPL) Nepal. ¨ nepala lingvo (ling.:
língua do Nepal) nepali, nepalês.
nepento 1 (bot.: designação comum às plantas do gênero Nepenthes, da família das nepentáceas) nepentes, nepente. 2 (mit.:
planta grega cujo suco fazia esquecer magicamente toda tristeza) nepentes, nepentes.
Nepero (matemático escocês, inventor
do logaritmo, 1550–1617) John Napier, John Neper. Vd. logaritmo.
nepera (relativo
a John Neper ou a cada uma das suas invenções matemáticas) neperiano. Vd. natura
logaritmo. nepero (fís.: unidade logarítmica de
decremento usada para expressar a relação entre duas correntes, duas tensões ou
grandezas análogas de outros domínios; símb.: Np) néper.
nepeto (bot.: designação comum às
plantas do gênero Nepeta, da família
das labiadas) nêpeta. Vd. katario.
nepotismo 1 (favorecimento de parentes) nepotismo,
filhotismo. 2 (proteção escandalosa) favoritismo, compadrio.
nepre absolutamente,
infalivelmente, sem falta, com certeza, impreterivelmente, fatalmente, implicitamente.
nepra 1 absolutamente necessário. 2 infalível, fatal, irremissível,
inevitável, indeclinável. neprigi acarretar, trazer consigo (como
necessário). ¨ nepre
voli fazer questão de.
Neptuno 1 (mit.: deus romano da água e, após ser
assimilado ao deus grego Posêidon, também do mar) Netuno. Vd. Pozidono.
Neptuno 2 (astr.: planeta do sistema solar, o oitavo a
partir do Sol) Netuno. transneptuna (astr.:
que está situado além da órbita do planeta Netuno) transnetuniano.
neptunio (quím.: elemento químico de número atômico 93; símb.: Np) netúnio.
nereo 1 (zool.) = nereido nereido (zool.: designação comum aos
vermes marinhos do gênero Nereis, da
família dos nereídeos) nereida.
Nereo 2 (mit.: na mitologia grega, deus do mar, pai
das Nereidas) Nereu.
nerio (bot.: gênero de arbusto, Nerium) nério, espirradeira.
Nerono (hist.: imperador romano, 37–68) Nero.
nervo (anat.) nervo. Vd. neŭro. nerva nerval, nervino, nervoso: nerva sistemo sistema nervoso. nervalgio
nevralgia. nervaro sistema nervoso. nerveco
nervosidade. nervito (med.: inflamação do nervo) nevrite. nervodoloro
neuralgia, nevralgia. nervologo (tb. neŭrologo) (med.: aquele que
se dedica à neurologia) neurologista,
nevrologista. nervologio (tb. neŭrologio) (med.: especialidade médica que se dedica ao
estudo e tratamento das doenças que atingem o sistema nervoso central e
periférico) neurologia, nevrologia. nervomalforteco nervosismo. nervomalsano
neurose. ¨ depresora nervo (anat.) nervo
depressor. hipoglosa nervo (anat.) = hipogloso. iskia nervo (anat.) = iskiato. maksila nervo (anat.) nervo maxilar. olfakta nervo (anat.) nervo olfativo. opta nervo (anat.: aquele que compõe o segundo par de nervos cranianos, de função
sensitiva, e transporta para o cérebro as informações visuais da retina) nervo óptico.
nervilemo (tb. Ŝvana ingo) (anat.: membrana celular
muito delgada que reveste exteriormente cada fibra nervosa) nevrilema, neurilema, neurolema, bainha de Schwann.
nervomo (med.: tumor formado por células nervosas) neuroma, nevroma.
nervoza nervoso, irritável,
exaltado.
nervuro 1 (bot.: fibra saliente da superfície das folhas e das pétalas) nervura.
2 (arq.: linha ou moldura saliente que separa os panos de uma abóboda) nervura.
3 (anat.: sistema nervoso, rede nervosa) nervura.
Neso (mit.) = Nesso.
Nesso (tb. Neso) (mit.:
na mitologia grega, centauro que tentou raptar Dejanira, e cuja túnica
envenenada matou Hércules) Nesso,
Nessus.
nesto (p.f.) ninho. nesti (i.) aninhar, fazer ninho. nestiĝi
aninhar-se. amor-nesto =
fraŭl-apartamento. ennestiĝi aninhar-se. ventnesto (agr.) = fefasko.
Nestoro 1 (pren.masc.) Nestor.
Nestoro 2 (mit., lit.: na mitologia grega, rei de Pilos,
herói da guerra de Troia, protótipo do conselheiro sábio) Nestor.
Nestorio 1 (pren.masc.) Nestório.
Nestorio 2 (patriarca de Constantinopla, c.380–451) Nestório.
neta 1 (diz-se de escrito) limpo. 2 (diz-se de peso,
lucro) líquido. 3 distinto. 4 (diz-se de escultura, moldura etc.) bem-acabado, polido, regular. neto escrita definitiva. netigi passar a limpo. malneta 1
(diz-se
de escrito) rascunhado. 2 (diz-se de peso, lucro) bruto. 3 (diz-se de escultura,
moldura etc.) não acabado. malneto rascunho, borrão. ¨ neta
profito lucro líquido. malneta profito lucro bruto.
neŭmo (mús.: no cantochão, passagem
melismática entoada como uma só sílaba e, em princípio, emitida com um sopro
só) neuma.
neŭro el.comp. (significa
“nervo”, “tecido nervoso”) neur(o)-, nevr(o)-: neŭrito
neurite. Vd. nervo.
neŭralgio (med.) nevralgia, neuralgia.
neŭrastenio (med.: doença caracterizada pelo enfraquecimento
dos nervos) neurastenia. neŭrastenia neurastênico. neŭrasteniulo
neurastênico.
neŭrito (med.) neurite, nevrite.
neŭrologo (tb. nervologo) (med.: aquele que se dedica à neurologia) neurologista, nevrologista. neŭrologio (tb. nervologio) (med.: especialidade médica que se dedica
ao estudo e tratamento das doenças que atingem o sistema nervoso central e
periférico) neurologia, nevrologia.
neŭrono (tb. nervoĉelo) (anat.: célula do
sistema nervoso constituída de corpo celular (núcleo e citoplasma), dendritos e
axônio) neurônio.
neŭroptero (zool.: espécime dos neurópteros) neuróptero.
neŭropteroj (zool.:
ordem (Neuroptera) de insetos
holometabólicos cujas asas membranosas e transparentes são percorridas por
nervuras articulares) neurópteros.
neŭroscienco neurociência.
neŭrozo (med.: doença apiréctica, caracterizada por perturbações do sistema
nervoso, sem lesão anatômica apreciável) neurose, nevrose.
neŭrulo (biol.: estágio do desenvolvimento
embrionário dos vertebrados, em que se forma o esboço do sistema nervoso) nêurula.
Vd. blastulo, gastrulo.
neŭtono 1 (fís.: unidade de força do SI; símb.: N) newton. ¨ neŭtono
per metro (fís.: unidade de tensão superficial; símb.: N/m) newton por metro.
Neŭtono 2 (físico inglês, 1643-1727) Isaac Newton.
neŭtra (gram., quím.) neutro. neŭtreco
neutralidade.
neŭtrala neutro,
neutral (que não toma partido).
neŭtrino (fís.: partícula elementar do grupo dos
léptons) neutrino. antineŭtrino (fís.:
antipartícula do neutrino) antineutrino.
neŭtrofilo (biol.: leucócito que fixa os corantes
neutros) neutrófilo.
neŭtrono (fís.: partícula elementar de carga nula;
símb.: n) nêutron, neutrão.
nevo 1 sobrinho. nevino sobrinha. bonevino sobrinha afim.
Nevo 2 (geogr.: rio da Rússia) Neva.
Nevado (geogr.: um dos Estados dos
EUA; cap.: “Carson
City”) Nevada.
nevajo 1 (neve endurecida, em processo
de se tornar gelo glacial) nevado.
2 neve compactada.
nevropteroj (zool.) = neŭroptero. nevropteroj (zool.)
=
neŭropteroj.
nevuso (med.: anomalia congênita circunscrita da pele, causada por pigmentação
ou vascularização excessivas) nevo.
NGB [Port.: ‘Nomenclatura Gramatical Brasileira’]
sigl. de Brazila Gramatika Nomenklaturo.
NGP [Port.: ‘Nomenclatura Gramatical Portuguesa’]
sigl. de Portugala Gramatika Nomenklaturo.
Nĝameno (geogr.) = Niĝameno.
ni 1 pron.
nós. nia nosso, nossa. nin nos. ¨ kun ni conosco.
ni 2 (letra grega: N, n) ni, nu.
Ni 3 (quím.)
símb. de nikelo.
Niagaro (geogr.: rio da América do
Norte) Niágara.
Niagaro (katarakto de) (geogr.:
agrupamento de várias quedas d’água localizadas no rio Niágara, na América do
Norte) Cataratas do Niágara.
Niameo (geogr.: cid. e cap. do Níger) Niamey.
Nibelungo 1 (mit.: rei dos nibelungos) Nibelung. Vd. Nibelungoj.
Nibelungoj 2 (mit.: anões da mitologia germânica, possuidores
de grandes riquezas e que têm Nibelung como rei) nibelungos. Vd. Nibelungo, La Kanto
de la Nibelungoj, La Ringo de la
Nibelungoj.
NIC símb.autom. de Nikaragvo.
Nico (geogr.: cid. da França) Nice.
Nica Literatura Revuo (sigl.:
NLR) “Revista Literária de Nice”.
Niceo (geogr.: antigo de nome de
Iznik, cid. da Turquia, onde se realizaram dois concílios ecumênicos) Niceia.
niĉo (abertura ou vão em parede para colocar uma estátua, um vaso etc.) nicho.
Niĉeo (filósofo alemão, 1844–1900) Friedrich
Nietzsche.
Niĉireno (monge budista japonês, 1222-1282) Nitiren, Nichiren.
niĉirenismo (rel.: ramo do budismo baseado nos
ensinamentos de Nitiren) nitirenismo,
nichirenismo.
Niĉjo hipoc. de Nikolao.
nidora (que tem cheiro desagradável, que tem bafio) nidoroso.
nielo (incrustração, com esmalte preto, sobre figura cavada em obra de
ourivesaria) nigelo, nigela, nielo,
niela. nieli (tr.) nigelar. nielado
nigelagem. nielisto nigelador.
nifo (abrev. de neidentigita fluganta objekto) óvni, ufo, disco
voador.
nigelo (bot.: designação comum às plantas do gênero Nigella, da família das ranunculáceas) nigela.
nigra preto, negro. nigreco negro, negrume. nigrega
pretíssimo, de cor de
azeviche. nigreta (tb.
duonnigra) preteado, mulato, trigueiro. nigrigi enegrecer, tisnar, denegrir. nigrosimila
nigroide. nigrularo negrada, negralhada. nigrumi
(tr.) (mil.) fazer o
blecaute. nigrumo blecaute, “blackout”. fumnigro pó-de-sapato (tinta), negro-de-fumo. ¨ Paŝteja Nigruleto
(etn.)
Vd. Paŝteja
Negreto.
Nigra Maro (geogr.: mar interior entre a Europa e a Ásia) mar Negro.
Nigra Ŝtono (rel.: pedra escura que está guardada na Caaba e que é uma das relíquias
mais sagradas do Islã) Pedra Negra. Vd. Kaabo.
Niĝameno (tb. Nĝameno, Nĵameno)
(geogr.: cid. e cap. do Chade, anteriormente denominada Fort-Lamy) Ndjamena, N’Djamena. Vd. Ĉado
(‘país’), Fortlamio*.
Niĝero 1 (geogr.: rio da África) Níger. Vd. Niĝerio (‘país’).
Niĝero 2 (tb. Niĝerlando) (geogr.: país da África; cap.: Niameo) Níger, República
do Níger. Vd. Niĝerio. niĝera 1 (relativo ao Níger) nigerense, nigerino. 2 (relativo aos naturais ou habitantes
do Níger) nigerense, nigerino. Vd. niĝeria.
niĝerano (natural ou habitante do Níger) nigerense, nigerino. Vd. niĝeriano. niĝerlanda (relativo ao Níger)
nigerense, nigerino. Vd. niĝeria. Niĝerlando (geogr.) = Niĝero (‘país’). niĝerlandana (relativo aos naturais ou habitantes do
Níger) nigerense, nigerino. niĝerlandano (natural ou habitante do Níger) nigerense, nigerino. Vd. niĝeriano.
Niĝerio (tb. Federacia Respubliko Niĝerio) (geogr.: país da
África; cap.: Abuĝo) Nigéria, República Federal da Nigéria. Vd. Niĝero (‘país’). niĝeria (relativo à Nigéria ou aos seus naturais ou
habitantes) nigeriano. Vd. niĝera, niĝerlanda, niĝerlandana.
niĝeriano (natural ou habitante da Nigéria) nigeriano.
Niĝerio (Federacia Respubliko) (geogr.) = Niĝerio.
nihilismo (fil.: doutrina negativista de qualquer forma de crença) niilismo. nihilisma niilista, niilístico.
nihilisto (fil.: partidário do niilismo) niilista. nihilista niilista, niilístico.
Nikaragvo (geogr.: país da América Central; cap.: Managvo;
símb.autom.: NIC) Nicarágua. nikaragva (relativo
à Nicarágua ou aos seus naturais ou habitantes) nicaraguense, nicaraguano. nikaragvano (natural
ou habitante da Nicarágua) nicaraguense,
nicaraguano.
Nikĉjo hipoc. de Nikolao.
nikelo (quím.: elemento químico de número atômico 28; símb.: Ni) níquel. nikeli (tr.)
niquelar (cobrir de níquel outro metal).
Nikoĉjo hipoc. de Nikolao.
Nikodemo (pren.masc.) Nicodemos, Nicodemos.
nikolo 1 (tb. Nikola
prismo) (fís.: prisma de calcita, constituído por
um romboedro de espato-da-islândia, que só deixa passar o raio extraordinário) nicol, prisma de
Nicol.
Nikolo 2 (físico britânico, c.1768–1851)
William Nicol. Vd. nikolo (‘prisma’).
Nikolao (pren.masc.;
hipoc.: Niĉjo, Nikĉjo, Nikoĉjo, Nikolĉjo) Nicolau, Nícolas.
Nikolao (Sankta) (bispo de Mira, na Lícia,
que teria dado origem ao Papai Noel, séc. 4º) São Nicolau. Vd. Sankta Nikolao (‘personagem
lendária’).
nikolaitoj (bíbl.:
seita herética condenada no livro do Apocalipse) nicolaítas.
Nikolĉjo hipoc.
de Nikolao.
nikotiano (bot.:
designação comum às ervas e arbustos do gênero Nicotiana, da família das solanáceas, entre as quais se
encontram o fumo-de-jardim e o tabaco) nicotiana.
nikotino (farm.:
alcaloide encontrado no tabaco; fórm.: C10H14N2) nicotina.
Nikozio (geogr.: cid. e cap. de Chipre) Nicósia.
nikso (mit.: na mitologia germânica e escandinava, gênio das águas) ondim,
gênio das águas, nixe, nix, nixie. niksino (mit.: na mitologia germânica e
escandinava, gênio feminino do amor que vive nas águas) ondina.
niktacio (ato de abaixar ou levantar as pálpebras sob impressão de luz intensa) nictação.
niktalopio (tb. dumnokta blindeco) (med.: incapacidade de
enxergar à noite ou na penumbra) nictalopia, cegueira noturna. Vd.
hemeralopio.
niktalopiulo
(med.: indivíduo que sofre de nictalopia) nictalope.
niktereŭto (zool.:
mamífero da família dos procionídeos, Nyctereutes procyonoides) cachorro-racum, cão-racum, cão-guaxinim, cão-mapache.
niktito (zool.: membrana transparente,
localizada no ângulo inferior do olho, ou sob a pálpebra inferior de muitos
animais, especialmente aves e répteis, e que pode estender-se sobre o globo) membrana
nictitante, terceira pálpebra.
Nilo (geogr.: rio da África) Nilo.
Nilo (kataraktoj
de) (geogr.: série de quedas d’água – seis, na antiguidade – localizadas ao
longo do rio Nilo, na África) Cataratas
do Nilo.
Nilo Blanka (geogr.: nome do rio Nilo antes de Cartum) Nilo Branco.
Nilo Blua (geogr.: nome do rio Nilo a partir de Cartum) Nilo Azul.
nilono (têxt.: material sintético de poliamida,
elástico e resistente, usado no fabrico de tecidos, fibras etc.) “nylon”, náilon.
nilpotenta (mat.)
= nulpotenca.
nimbo 1 (art.plást.: círculo dourado e brilhante que, nas imagens sancras, envolve
a cabeça de Cristo e dos santos) auréola, aura, nimbo, halo, resplendor. 2
(fig.) prestígio.
nimbostratuso (met.: nuvem de chuva da cor do chumbo, constituída de massa espessa e de
forma maldefinida) nimbo-estrato.
nimbuso (met.:
nuvem espessa e cinzenta, de baixa altitude, que geralmente ocupa uma larga
área e facilmente se desfaz em chuva ou neve) nimbo. Vd. kumulusonimbuso,
kumuluso.
Nimego (geogr.:
cid. dos Países Baixos) Nijmegen, Nimegue, Nimega.
Nimeso (geogr.: cid. da França) Nimes,
Nîmes.
nimfo 1 (mit.: divindade dos
rios, dos bosques e dos montes) ninfa. 2 (zool.: estágio imaturo dos insetos hemimetabólicos) ninfa. 3 (anat.: cada um dos prolongamentos
membranosos que constituem os pequenos lábios da vulva) ninfa. nimfomanio (furor uterino) ninfomania.
rivernimfo (mit.) = najado.
nimfeo (tb. akvolilio)
(bot.: designação comum às ervas do gênero Nymphaea,
da família das ninfeáceas) ninfeia,
gólfão-branco. nimfeacoj (bot.:
família de plantas aquáticas que tem por tipo o nenúfar ou ninfeia, Nymphaeaceae) ninfeáceas. lotusnimfeo (tb.
blanka
Egiptia lotuso, Egiptia lotuso) (bot.: planta da família das
ninfeáceas, Nymphaea lotus) lótus. ¨ blanka nimfeo (tb.
blanka
akvolilio) (bot.: planta da família das
ninfeáceas, Nymphaea alba) gólfão-branco. blua nimfeo (tb.
blua
Egiptia lotuso, Egiptia lotuso) (bot.: planta da família das
ninfeáceas, Nymphaea nouchali var.
caerulea) lótus-azul.
nimfomanio (med.: furor uterino, desejo sexual doentio irresistível da mulher) ninfomania.
Nimrod (tb. Ninrode, Nemrod) (bíbl.:
personagem bíblico, tido como o primeiro poderoso da terra) Nimrodo.
Ninevo (tb. “Nineve”)
(geogr.: cid. da antiga Mesopotâmia, cap. da Assíria) Níneve.
Nineve
(geogr.) = Ninevo.
ninĵao (guerreiro japonês) = ŝinobo.
Ninŝao (geogr.: região autônoma da China; cap.: Jinĉuano