ĉ, Ĉ (quarta
letra do alfabeto esperanto) “ĉ”,
“Ĉ”. ĉo nome dessa letra.
ĉ. abrev. de ĉirkaŭ.
ĉabrako 1 (pele de carneiro com a lã ou pano bordado,
usados sobre a sela, para amaciar o assento) pelego. 2 xairel, chabraque, chairel. gualdrapa.
Ĉado (geogr.: grande lago na África central) Chade. Ĉadio (tb. Ĉadlando) (geogr.: país da
África central, a leste do lago Chade) Chade. Ĉadlando
(geogr.)
= Ĉadio.
ĉagreni (tr.) afligir, molestar, amofinar, desgostar, magoar, penalizar,
fazer dó. ĉagrena aflitivo, penoso. ĉagreniĝi
afligir-se, desgostar-se,
doer-se. ĉagren(iĝ)o desgosto, aflição, pesar, dor, amargura,
pena.
ĉajoto 1 (bot.: trepadeira da família das cucurbitáceas, Sechium edule) chuchu,
chuchuzeiro, caiota, caxixe, chuchuzeiro,
machucheiro, machucho, machuchu, maxixe, maxixe-francês, nachuchu, pimpinela. 2 (bot.:
fruto do chuchuzeiro) chuchu, caiota, caxixe, machucho, machuchu, maxixe,
maxixe-francês, nachuchu. ĉajotfrukto (bot.) = ĉajoto
(‘fruto’).
ĉako (vest.: espécie de capacete usado em alguns exércitos) barretina.
ĉalazio (med.) = kalazio.
ĉaledo 1 (pequena casa de madeira dos montanheses da
Suíça) chalé. 2 (qualquer casa de campo mais ou menos elegante e luxuosa, imitando o
chalé suíço) chalé.
ĉaleto =
ĉaledo.
ĉalono* (med.) produção endócrina que paraliza ou diminui a ação de outro
órgão.
ĉamo (zool.: mamífero artiodátilo da família dos bovídeos, Rupicapra rupicapra) camurça.
ĉambelano (tb. kortegestro) (fidalgo que serve
um rei, rainha, ou pessoa nobre, em seus aposentos, e cuida da manutenção
destes) camareiro, camarista, mordomo-mor.
ĉambro 1 (cada uma das divisões de uma casa) cômodo. 2 sala, quarto, aposento, câmara. ĉambraro
aposentos, apartamento. ĉambrego salão. ĉambreto
camarim, cabina, gabinete,
quartinho. ĉambretaĉo
cochicholo.
ĉambristo empregado, criado,
camareiro, criado de quarto. ĉambristino
1 (mulher que servia na câmara da rainha, princesa etc.) camareira. 2 arrumadeira, camareira, criada de quarto. ĉambroluanto (pessoa
que aluga quarto disponível em sua casa) locador, senhorio. ĉambroplanto planta própria para cultivo no interior da casa, planta de interior. antaŭĉambro 1
antecâmara. 2 sala de espera. aŭtoĉambro (parte da casa
destinada a abrigar automóveis) garagem. banĉambro banheiro. dormoĉambro quarto, quarto de dormir, dormitório, aposento, aposentos. gastoĉambro quarto de hóspede. kaldronĉambro parte do navio ou da
fábrica onde ficam as caldeiras de vapor. klasĉambro sala de aula, classe. legoĉambro sala de leitura. luĉambro quarto disponível para aluguel, em uma residência. manĝoĉambro refeitório, sala de jantar. maŝinĉambro (parte do navio
onde ficam as máquinas) praça
de máquinas, casa de máquinas. provizoĉambro (numa habitação,
pequeno compartimento interno, geralmente sem janela, usado para guardar louça
e outros utensílios domésticos ou mesmo material de limpeza) despensa, “closet”.
punĉambro (para estudantes) cafua. skriboĉambro (compartimento ou cômodo
de imóvel destinado à leitura ou ao ato de escrever) escritório,
gabinete. vivoĉambro sala de estar. ¨ ĉambro kun banejo (tb. ban-
kaj dormo-ĉambro) (nas residências,
quarto com banheiro anexo) suíte. ban- kaj dormo-ĉambro (nas residências,
quarto com banheiro anexo) suíte.
ĉampano (vinho espumante, geralmente branco, produzido em Champagne, na França) champanhe,
“champagne”. ĉampanizi (tr.) (dar ao vinho a efervescência característica do champanhe) champanhizar. ĉampanizo (ação ou efeito de champanhizar) champanhização. kvazaŭĉampano (vinho semelhante ao champanhe) vinho espumante.
Ĉampanjo (antiga província da França) Champagne.
ĉampinjono (bot.: cogumelo comestível da família das
agaricáceas, Agaricus sp.) “champignon”, champinhom.
ĉampiono 1 (combatente por um partido, uma doutrina
etc.) campeão. 2 (vencedor de concurso esportivo) campeão.
ĉano (arm.: peça de arma de fogo que provoca a percussão sobre a cápsula, nas
armas mais modernas) cão.
Ĉandigaro (geogr.:
cid. da Índia, cap. do Estado do Punjab) Chandigarh.
Ĉangĉuno (geogr.: cid. da China) Changchun.
ĉanojo cerimônia do chá japonesa, “chanoyu”.
ĉanto (mús.) cantochão, canto religioso. ĉanti (tr.)
salmodiar, cantar (salmos). ĉantisto
chantre. ¨ Gregoria
ĉanto (mús.)
canto gregoriano.
ĉantaĝi (tr.) chantagear, fazer chantagem. ĉantaĝo chantagem. ĉantaĝisto
chantagista.
ĉapo 1 (vest.) boné, barrete, gorra, boina, casquete, chapéu sem
aba. 2 tampa (de garrafa,
caneta etc.). naboĉapo (autom.: peça
geralmente metálica que se adapta externamente às rodas dos automóveis) calota. vertoĉapo (vest.) casquete, gorro, coifa, touca. vertoĉapeto (vest.) touca, gorro, coifa. ¨ basbala ĉapo (vest.) boné de
beisebol. friga ĉapo barrete frígio. polusa ĉapo calota polar.
ĉapelo (vest.) chapéu, sombreiro. ĉapelejo chapelaria. ĉapelfarejo
fábrica de chapéus. ĉapelfaristo (fabricante
de chapéus) chapeleiro. ĉapelisto (fabricante
ou vendedor de chapéus) chapeleiro.
ĉapelistino (mulher que fabrica ou vende chapéus) chapeleira. ĉapeltenilo
chapeleira (cabide). ĉapelvendejo
chapelaria. ĉapelvendisto (vendedor
de chapéus) chapeleiro. bulĉapelo (vest.: chapéu de homem feito de feltro enformado e enrijecido, com
copa bem redonda e aba estreita levemente voltada para cima nos lados) chapéu-coco. feltoĉapelo chapéu de feltro. klakĉapelo (vest.: chapéu alto com molas de aço na copa para que possa ser
achatado e levado debaixo do braço) chapéu de molas, chapéu claque, claque,
chapéu de pasta. melonĉapelo (vest.) =
bulĉapelo.
¨ cilindra ĉapelo cartola.
ĉapitro capítulo (de livro).
ĉar conj. 1 porque, pois, pois que. 2 como, que,
porquanto, visto que.
ĉaro 1 (entre os antigos, veículo de duas rodas
empregado em finalidades diversas) carro, carroça, biga. 2 (veículo de duas ou quatro rodas puxado por animais) carroça. 3 (parte da máquina de
escrever na qual se introduz o papel, e que se desloca lateralmente à medida
que as teclas são tocadas) carro. ĉareto
carrinho, carreta. ĉarkondukisto carreiro, carroceiro. ĉarumo carrinho de mão.
aĉetĉar(et)o
carrinho de supermercado,
carrinho de compras. beboĉareto = infanĉareto.
faldĉar(et)o
carrinho
dobrável. infanĉar(et)o (tb. beboĉar(et)o) carrinho de bebê. kromĉaro “side car” (em
motocicleta). servoĉar(et)o (pequena mesa de
quatro rodas usada para servir alimentos) carrinho de sobremesa. sidĉar(et)o (pequeno carro
usado para levar o bebê) carrinho de bebê. ¨ funebra
ĉaro coche, coche fúnebre. plenĉaro (ou ĉaro) da carrada de, carroçada de, carro de. skribmaŝina ĉaro = ĉaro
(‘parte de máquina de escrever’).
ĉardo bar húngaro, na estepe ou no campo.
ĉardaŝo (mús.: dança popular húngara) xarda,
czardas.
ĉarelo empilhadeira. ¨ forka ĉarelo empilhadeira de garfo.
ĉarlatano charlatão,
curandeiro, impostor, capadócio. ĉarlatanaĵo
(coisa de charlatão) charlatanismo.
ĉarlataneco (qualidade
de charlatão) charlatanice. ĉarlatani (i.)
fazer charlatanismo,
charlatanear.
Ĉarlota (pren.fem.) Charlotte.
ĉarma encantador, cativante,
delicioso, fascinante, atraente, charmoso, glamoroso. ĉarmi (tr.)
encantar, atrair, fascinar,
deliciar. ĉarmo charme, encanto, delícia, atrativo, fascinação,
graça, “glamour”. ĉarmaĵo coisa encantadora, deliciosa, fascinante. ĉarmeco encanto, charme ĉarmigi
dar encanto a, tornar
atrativo. ĉarmulo charme, homem encantador: Johano estas ĉarmulo o
João é um charme. ĉarmulino charme, mulher encantadora: Maria estas ĉarmulino a
Maria é um charme..
ĉarniro charneira, dobradiça,
gonzo (de porta, janela etc.).
ĉarpenti (tr.) 1 carpintejar, desbastar (madeira).
2 fazer armação (de casa). ĉarpentado (ação
e arte de quem carpinteja) carpintaria. ĉarpentaĵo
obra de carpintaria. ĉarpentejo (oficina de
carpinteiro) carpintaria. ĉarpentisto carpinteiro.
ĉarpio (fita de gaze que se coloca em uma ferida) mecha, pano
desfiado, fios (para curativos).
ĉarto (título ou documento oficial) carta. ¨ la »o de UNo a carta das Nações Unidas.
ĉasi (tr.) caçar, montear, andar à cata de. ĉasa (relativo à caça) cinegético. ĉasado caçada, caça (ação de caçar). ĉasaĵo
1 caça, coisa caçada. 2 (cul.) caça, carne
de caça. ĉasejo lugar reservado
para caçada. ĉasisto
caçador. ĉasisto-kolektisto (indivíduo
pertencente a povo que subsiste caçando ou coletando) caçador-coletor. ĉashundo
cão de caça. ĉasleopardo (zool.) = gepardo. ĉasosako saco em que os
caçadores colocam suas presas. ĉasputoro (zool.) = furo. ĉassekvi (tr.) perseguir um
animal para apanhá-lo ou matá-lo. kurĉasi (tr.) perseguir um
animal com cães velozes. ŝtelĉasi (tr.) caçar sem
permissão.
ĉasio (autom.: estrutura de aço sobre a qual se monta toda a carroceria de
veículo motorizado) chassi, “chassis”.
ĉasta casto, pudico, puro,
continente. ĉasteco
castidade, pudicícia,
pureza. malĉasta impudico, lascivo, devasso.
ĉato (bot.: planta africana, Catha) “Catha”.
ĉatnio (cul.: molho de origem indiana feito com frutos, açúcar, vinagre e
especiarias, e usado como condimento) “chutney”.
ĉatobriando (cul.: carne bovina de boa categoria numa
espessa fatia do meio do lombo, indicada para grelhar) chatobriã, “chateaubriand”.
ĉaŭĉaŭo (zool.: cão de uma raça de origem chinesa) “chow-chow”.
ĉe prep. 1 junto de, junto a. 2 em. 3 em
casa de: hieraŭ
mi vespermanĝis ĉe familio Olivejra ontem
jantei em casa da família Oliveira. 4 entre. 5 a,. 6 por. 7
apesar de. 8 com. 9 entre. 10 ao pé de. 11 (inf.:
nos endereços de correio eletrônico, precede o nome do domínio em que está
registrado o usuário; símb.: @) em, arroba. ĉeesti
(i.) estar presente,
comparecer, assistir a. ĉemane
à mão.
ĉefo chefe, líder, prócer,
principal. ĉefa capital, principal, básico. ĉefe principalmente. ĉefi (i.)
estar em primeiro lugar,
estar como chefe. ĉefanĝelo
arcanjo. ĉefduko arquiduque. ĉefeco
supremacia, soberania. ĉefurbo capital. subĉefo sub-chefe. ¨ opozicia ĉefo líder da oposição.
Ĉe-Gevaro (antr.)
Che Guevara.
ĉeĥo (povo) tcheco, cheque, checo. ĉeĥa (língua
da República Tcheca) tcheco,
checo. Ĉeĥio (tb.
»ujo) (geogr.) República Tcheca, República Checa. Ĉeĥo-Slovakio (geogr.;
símb. autom. CS) Tchecoslováquia, Checoslováquia. ¨ Ĉeĥa Respubliko (geogr.: país da
Europa) República Tcheca.
Ĉeĥoslovakio (geogr.) =
Ĉeĥo-Slovakio.
Ĉeĥov (Anton Pavloviĉ) (escritor russo, 1860–1904) Antón Pávlovitch Tchékhov.
ĉeko cheque (bancário). ¨ nekovrita ĉeko cheque sem provisão,
cheque sem fundos. trastrekita ĉeko cheque cruzado.
ĉelo 1 célula (t.s.). 2 cela, cabina. 3 (lud.: cada uma das divisões dos tabuleiros
de xadrez e de damas) casa: blanka
ĉelo casa branca ; nigra ĉelo casa preta. ĉela celular. ĉelaro 1 conjunto de favos. 2 (tb.
histo) (anat.) tecido (orgânico). 3 grupo de células políticas. ĉelemajlo = klozoneo. ĉeleto
alvéolo. ĉelhava celular. ĉelveturilo (veículo para transporte de pessoas presas ou
detidas) camburão. fotoĉelo fotocélula. mielĉelaro favaria, conjunto de favos de mel. plurĉeluloj = metazooj. praĉelo célula-tronco. unuĉeluloj = protozooj. ¨ mallibereja
ĉelo calabouço.
ĉemento 1 (anat.: tecido fino e rico em cálcio que recobre as raízes dos dentes e
assegura a coesão destas com o maxilar) cemento. Cf. emajlo,
dentino. 2 (produto com que se envolve um metal para que
certos componentes seus, sob temperatura elevada, penetrem em sua massa e aí se
concentrem, possibilitando a cementação) cemento. ĉementi (tr.)
cementar.
ĉemizo (vest.)
camisa. ĉemizeto
(tb. subĉemizo) camiseta. ĉemizmeblo
camiseiro. noktoĉemizo camisola. subĉemizo (vest.)
camiseta,
camisola. T-ĉemizo (vest.)
camiseta,
“t-shirt”.
ĉeno cadeira, corrente. ĉeni (tr.) acorrentar, prender com corrente. ĉenero elo, argola (de corrente). ĉeneto corrente
delicada, fina. deĉenigi desacorrentar. elĉenigi desacorrentar. enĉenigi encadear, acorrentar. kolĉeno 1
colar.
2 coleira. kuploĉeno corrente de bicicleta. || ĉeneto el pura oro correntinha de ouro puro.
ĉenilo (têxt.: fio fofo de lã, algodão etc.) chenile.
ĉentono poema composto de fragmentos retirados de diversos autores e organizados
para apresentar uma nova sequência de ideias.
Ĉerburgo (geogr.: cid. da França) Cherburgo.
ĉerimolio 1 (bot.: pequena árvore anonácea, Annona cherimolia) cherimólia. 2 (bot.: fruto dessa árvore) cherimólia. ĉerimolujo (bot.: Annona
cherimolia) cherimólia
ĉerizo (bot.: fruto da cerejeira) cereja. ĉerizejo (pomar de cerejeiras) cerejal.
ĉerizujo (bot.:
Prunus cerasus, P. avium) cerejeira.
ĉerko esquife, ataúde, caixão (mortuário), féretro. ĉerka relativo a caixão
mortuário. ĉerkujo sepultura. ĉerkveturilo veículo funerário. enĉerkigi pôr o cadáver no caixão.
ĉerkeso (natural ou habitante da Circássia) circassiano. Ĉerkesio (geogr.: região a
Noroeste do Cáucaso) Circássia. Ĉerkesujo
(geogr.)
= Ĉerkesio.
Ĉerneko (Konstantin) (político
soviético, 1911–1985) Konstantin Chernenko.
ĉerpi (tr.) tirar (um líquido):
ĉerpi
akvon el puto tirar água do
poço. ĉerpilo (cul.) concha. elĉerpi (tr.)
esgotar. elĉerpiĝi
esgotar-se. neelĉerpebla
inesgotável.
ĉervonco (antiga unidade monetária russa) tchervonetz.
ĉesi (i.) cessar, deixar de; parar de. ĉeso cessação. ĉesigi
fazer cessar, interromper,
pôr cobro a. ĉesigo interrupção. senĉesa constante, permanente, contínuo, ininterrupto, aturado. senĉese incessantemente, continuamente, sem cessar.
ĉetrumo (econ.: 1/100 do nultrumo, moeda
do Butão) chetrum.
ĉevalo (zool.: mamífero perissodátilo da família dos equídeos, Equus caballus) cavalo. 2 (lud.: no xadrez, peça que se movimenta
em L) cavalo. ĉevala 1
cavalar,
equino. 2 hípico. ĉevalaĉo matungo, pileca, pangaré, sendeiro,
cavalicoque. ĉevalaĵo
(cul.)
carne de cavalo. ĉevalaro cavalaria, gado equino, cavalhada. ĉevalarto (arte de andar a
cavalo) equitação, cavalaria. ĉevalbleki
(i.)
(tb. heni) rinchar, relinchar. ĉevalbleko
(tb.
heno) rincho, relincho. ĉevalejo
cavalariça, estrebaria. ĉevaleto
cavalinho,
petiço, pônei. ĉevalido
potro, poldro. ĉevalino égua. ĉevalisto
palafreneiro. ĉevalkurado corrida de
cavalos. ĉevalkurejo hipódromo. ĉevalpiedo (bot.) tussilagem, unha-de-cavalo.
ĉevalpovo (tb.
vaporĉevalo)
(fís., metr.: unidade de potência equivalente a 735,49875 W; símb.: ĈP) cavalo-vapor (cv), “horse-power” (hp). ĉevalspeca cavalar. ĉevalveturilo charrete, carroça. ĉevalviro
1 (mit.) = centaŭro. 2 = virĉevalo. balancĉevalo brinquedo de criança em forma de cavalo de madeira montado sobre dois
arcos. deĉevaliĝi apear-se, descer do cavalo. duĉevala tirado por dois cavalos. lulĉevalo = balancĉevalo.
marĉevaleto (zool.) cavalo-marinho. selĉevalo cavalo usado para
montaria. surĉevaligi colocar algo ou alguém sobre um cavalo. surĉevaliĝi
montar a cavalo. tirĉevalo cavalo de tiro. vaporĉevalo =
ĉevalpovo. veturĉevalo cavalo de tiro. virĉevalo garanhão. || al ĉevalo
donacita oni buŝon ne esploras (prov.)
a cavalo dado não se olha o dente.
Ĉeviota Montaro (geogr.: cadeia de
montanhas que separa a Escócia da Inglaterra) montes Cheviot.
ĉevrono (tb. tegmentotrabo)
(arq.) caibro.
ĉi I adv. (indica aproximação) ĉi tiu ou tiu
ĉi este. ĉi
tie , tie ĉi aqui. ĉio
ĉi tio tudo isto. II pref. (indica máxima
aproximação): ĉi-kune
aqui junto, anexo. ĉi-jare no ano corrente.
ĉio (pron. coletivo) 1 tudo (todas as coisas).2 toda a coisa, qualquer coisa, cada coisa. ĉia de todo o tipo, cada espécie de, de toda a qualidade, toda a espécie de. ĉiopova onipotente.
ĉioscia onisciente. ¨ ĉio ĉi (tio) tudo isto. antaŭ ĉio de antemão, antes de qualquer coisa.
ĉial adv. por qualquer motivo, por todos os motivos.
ĉiam sempre, em todos os tempos, eternamente., em
todo o tempo, em qualquer tempo. ĉiama perpétuo, eterno. ĉiamigi eternizar,
perpetuar, consolidar (fin.). ĉiamulo
cliente
constante de um bar etc. ¨ ĉiam pli mais e mais. por
ĉiam para sempre, para
toda a eternidade, eternamente. ||
mi restos ĉiam via amiko serei sempre seu amigo.
Ĉiang Kajŝek (antr.) Chiang
Kai-shek (líder nacionalista chinês).
ĉibuko (cachimbo oriental de tubo longo) chibuque.
ĉiĉerono cicerone, guia.
ĉie adv. em todos os
lugares, em toda a parte, em todo o lugar. ĉiea de toda a parte. ĉieĉeesta ubíquo. ĉieĉeesto ubiquidade. ĉieesta ubíquo, que está em
toda a parte. ĉieesto
ibiquidade.
ĉieestanta onipresente.
ĉiel adv. de toda a maneira,
de todas as maneiras, de todo o modo, de todos os modos, por todas as formas,
de qualquer maneira.
ĉielo 1 céu. 2 olimpo. 3
alturas. ĉiela celeste, celestial. ĉielano espírito. ĉielarko arco-íris. Ĉieliro
(rel.) Ascenção. ĉielskrapanto (arq.) = ĉielskrapulo. ĉielskrapulo
(arq.) arranha-céus.
ĉielulo espírito. alĉieliĝi (diz-se de avião) decolar. ¨ sub libera ĉielo ao ar livre.
ĉies pron. invariável de cada um, de todos. ĉiesaĵo (inf.) “freeware”.
ĉifi (tr.) amarrotar, machucar, amarfanhar, amassar. ĉifaĵo coisa
amassada. neĉifebla =
negladenda.
ĉifĉafo (zool.: ave da ordem dos passeriformes) “Phylloscopus collybita”.
ĉifono farrapo, frangalho,
andrajo, trapo, molambo. ĉifona que tem o aspecto de farrapo. ĉifonaĵo veste usada e rota. ĉifonisto
trapeiro. ĉifonulo maltrapilho. ĉifonfiguro
espantalho. disĉifonigi
esfarrapar. hokĉifonisto pessoa que apanha
trapos, papel velho etc. em latas de lixo. lavĉifono pano de chão.
ĉifro cifra, escrita secreta. ĉifri (tr.)
cifrar, transcrever em cifra
ou escrita secreta. ĉifrado cifragem. ĉifraĵo texto cifrado. ĉifristo pessoa encarregada da cifragem em banco, embaixada etc. malĉifri (tr.) decifrar. surĉifri (tr.) cifrar pela segunda vez um texto já cifrado
por outro sistema.
ĉigongo (desp.: antigo exercício físico de origem asiática) “chi kung”, “qi gong”.
ĉiko 1 (zool) pulga-americana, percevejo pubiano, chato. 2 (zool.:
inseto da ordem dos afanípteros, Tunga penetrans) bicho-de-pé.
Ĉikago (geogr.: cid. dos EUA) Chicago.
ĉikani (tr.) 1 aperrear,
atenazar, atazanar, enfezar. 2 falar
mal de. 3 fuxicar, fazer mexerico. 4 chicanar, chicanear, fazer chicanas. 5 (psic.)
praticar “bullying”. ĉikano ação de chicaneiro,
tramoia. ĉikanadi (tr.)
(psic.) praticar “bullying”. ĉikanado (psic.: prática de
agressão, observada principalmente no meio escolar, intencional e repetida, sem
motivo aparente, em que se faz uso do poder ou força para indimidar ou
perseguir alguém) “bullying”. ĉikanema
chicaneiro, trapaceiro.
ĉiklo chicle.
ĉilo (fisiol.) quilo, “chylo”.
Ĉilio (geogr.: país da América do Sul;
cap.: Santiago,
Santiago-de-Ĉilio); símb.autom.: RCH) Chile. ĉilia (relativo ao Chile ou aos chilenos) chileno. ĉiliano (habitante ou natural do Chile) chileno.
ĉimo (fisiol.) quimo.
Ĉimborazo (geogr.: província, montanha e extinto vulcão
dos Andes, no Equador) Chimborazo.
chimozino (quím.: diástase do suco gástrico) quimosina.
ĉimpanzo 1 (zool.: designação comum aos primatas
do gênero Pan) chimpanzé, pongo, jocó. 2 (zool.:
primata africano da família dos pongídeos, Pan troglodytes) chimpanzé, chimpanzé-comum.
¨ malgranda ĉimpanzo (zool.) =
bonobo.
ĉino (tb. ĥino [arc.])
(habitante ou natural da China) chinês, chim, china. ĉina (relativo à China ou aos chineses) chinês.
ĉinaĵo obra de arte ou produto característico da
China. Ĉinio (tb.
Ĉinujo, Ĉinlando)
(geogr.: país da Ásia; cap.: Pekino; símb. autom.: RC,
TJ) China, República
Popular da China. Ĉinlando
(geogr.)
= Ĉinio. ĉinologo (cientista
que estuda a língua, a arte etc. da China) sinólogo. ĉinologio sinologia. Ĉinujo (geogr.) = Ĉinio. ¨ ĉina lingvo (ling.:
língua da China) chinês. mandarena ĉina lingvo (ling.) =
mandarena ĉina
lingvo. normĉina
lingvo (ling.) = mandarena
lingvo. norma ĉina
lingvo (ling.) = mandarena
lingvo.
Ĉina Maro (geogr.) mar da China.
ĉinĉilo (zool.: pequeno roedor do gênero Chinchilla) chinchila.
Ĉingis-Ĥano (hist.) =
Ĝingis-Ĥano.
ĉintaro (econ.: 1/100 de leko,
moeda da Albânia) quindarka.
ĉiom adv. toda (a) quantidade, cada quantidade,
qualquer quantidade, tudo. ĉioma total.
ĉipa 1 barato, de pouco custo.
ĉipo 2 (tb. blato) (zool.) barata.
ĉipsoj (cul.:
batatas cortadas em rodelas finas, fritas e salgadas) “chips”.
ĉiro 1 (bot.) cirro. 2 (zool.) cirro.
ĉirimeno pano japonês de seda, com superfície
ondulada, empregado na fabricação de quimono etc.
ĉirkaŭ prep. (abrev.: ĉ.) 1 em torno de, em redor de, ao derredor de, em
volta de; por volta de; cerca de, aproximadamente. ao redor de, à roda de, obra
de, entre uns. · el.comp. 2 circun-. ĉirkaŭa que está em torno
de. ĉirkaŭe à volta, em redor.
ĉirkaŭi (tr.)
circundar,
rodear, cercar. ĉirkaŭo 1 periferia,
perímetro. 2 entorno. ĉirkaŭaĵo
(tb. ĉirkaŭurbo) arrabalde. ĉirkaŭaĵoj arredores, cercanias. ĉirkaŭiĝi cercar-se (de segurança). ĉirkaŭiro circuito. ĉirkaŭbrako 1 (tb.
ĉirkaŭmano) bracelete. 2 (tb. ĉirkaŭpreno, brakumo) abraço. ĉirkaŭbraki
(tr.) (tb. ĉirkaŭpreni) abraçar, abarcar. ĉirkaŭkolo colar, coleira.
ĉirpi (i.) 1 (emitir som estridente como a cigarra) zunir, cantar, chiar, cigarrear, estridular,
estrilar, retinir, rechiar, zinir,
cricilar, trilar. 2 (falando-se de rádio, aparelho de som) chiar: la radio ĉirpas o rádio está
chiando. ĉirpado chiado: la ĉirpado de la radio ĝenas min o chiado do
rádio me incomoda.
ĉit! interj. (para ordenar ou pedir silêncio) silêncio!, caluda!, psiu.
ĉiu I (pron. coletivo indefinido) cada um, cada qual. ĉiuj todos: ĉiuj jam venis todos já chegaram. || ĉiu
homo estas mortema todo homem é mortal. II (adj. coletivo indefinido) cada, todo. ĉiuj todos os: ĉiuj
gastoj jam venis todos os
hóspedes já chegaram. III (pref.) ĉiuhore
a toda a hora. ĉiujara
anual. ĉiumonate mensalmente. ĉiutaga
diário, cotidiano.
ĉizi (tr.) cinzelar, entalhar, lavrar. ĉizado
(ação de cinzelar) cinzelamento. ĉizaĵo (obra a cinzel) cinzeladura. ĉizilo cinzel, entalhador (instrumento, ferramenta). ĉizileto pequeno cinzel. ĉizitaĵo cinzeladura, entalhe, entalhadura. ĉizisto cinzelador, entalhador. bekĉizilo cinzel mais
grosso do que largo. ĉirkaŭĉizi (tr.) dar a forma
próxima de estátua. foldoĉizilo = guĝo. gravurĉizilo = grifelo. kurbĉizilo goiva.
ĉizojo (tesoura para cortar folha de metal) cisalha. ĉizoji (tr.) cisalhar.
-ĉj/ suf. (forma palavras e apelidos
de carinho masculinos) paĉjo papai, paizinho. Peĉjo Pedroca, Pedrinho. Joĉjo Joãozinho; Zeca, Juca.
Ĉjiĉjiharo (tb. Kikiharo) (geogr.: cid. da China) Qiqihar, Tsitsihar.
Ĉju (tb. ”Kju”) (poeta chinês,
c.340 a.C.–c.278 a.C.) Qu Yuan.
ĉokolado 1 chocolate. 2 chocolate quente. ĉokoladisto
(vendedor de chocolate) chocolateiro. ĉokoladujo
(tb. ĉokoladkruĉo) chocolateira. ĉokoladkruĉo = ĉokoladujo.
¨ ĉokolada
briketo (cul.) barra de chocolate. ĉokolada tabuleto (cul.)
barra de chocolate.
Ĉongkingo (geogr.: cid. da China) Chungking.
ĉoto (zool.: peixe do gênero Cottus) fataça, tainha, tagana.
ĈP símb. de cêvalpovo.
ĉu (partícula interrogativa): ĉu li
venos? virá ele? mi ne scias, ĉu li venos não sei se ele virá. ĉu... ĉu... quer..., quer...; ou..., ou...:;
seja..., seja...: ĉu pluvos ĉu
estos sune quer chova, quer faça
sol. ĉu... aŭ... quer..., quer...; ou..., ou...
ĉuro (vulg.) porra,
esperma. ĉuri (i.) esporrar, ejacular.
ĉurasko (cul.) churrasco. ĉuraskejo
churrascaria.