a la unua litero de la Esperanta
alfabeto. a-kvar = A4. a -unu (A1) =
unu-a.
A1
= unu-a.
A4
(a-kvar)
paperformato je 21 cm × 29,7 cm. || sur (kelkaj) A4-ojn (a-kvarojn) (slange) mallonge, resume: metu viajn
rimarkojn sur du A4-ojn.
aboco 1 alfabeto. 2 (slange) evidentaĵo. 3 (slange) elementaĵo. 4 (slange)
facila
tasko: tio devas esti aboco por vi!
aboni (slange) regule fari, ricevi: li abonas literaturajn premiojn. abono (slange) facila aliro: li
havas abonon je tiaj ridigaj rimarkoj.
aborti: abortigi
(fig.) ĉesigi proceduron aŭ komputilan programon antaŭ ĝia
normala fino (pro okazo de eraro, ekzemple). [Slango kaj Ĵargono]: oni abortigis
la mision.
Abunano (geogr.) rivero en Amazonio. Ĝi alfluas
al rivero Madejro. [Port.: Abunã]
aĉeti (slange) subaĉeti: oni aĉetis tiun
oficiston.
Adamantino (geogr.) urbo en la nordoriento de ŝtato
San-Paŭlo, Brazilo. [Adamantina]
adapti: adaptilo (elektr.) kurento-transformilo, kiu
(foje) ankaŭ funkcias kiel ŝargilo por la akumulatoro en la aparato.
ain [Hebr.] dek-sesa litero de la hebrea alfabeto. [PMEG]
ajlo: ajlopremilo tenajlo-simila ilo por mane dispremi ajlerojn.
Ajmoreo (geogr.)
urbo en ŝtato Minaso, Brazilo. [Aimorés]
aĝo: spitaĝo (psikol.) 1 vivperiodo en la aĝo de
ĉ. 2 ĝis 4 jaroj, kiam la infano ekzercas sin en mensa sendependeco
per kontraŭstaro al la gepatroj kaj aliaj aŭtoritatuloj. [Hejma
Vortaro]. 2 (psikol.) simila
periodo en la pubereco (12 ĝis 14 jaroj).
akaĵuo (bot.) ŝajnfrukto de akaĵuarbo (Anacardium occidentale), konsistanta el du partoj: akaĵu-pomo kaj akaĵu-nukso. RIM.:
“akaĵunukso estas la vera frukto de la akaĵuarbo: malmolŝela,
enhavanta semon manĝatan kruda aŭ rostita. »pomo estas la
fruktosimile ŝvelinta, flava aŭ ruĝa supra parto de la pedunklo
de la akaĵuarbo, portanta la akaĵunukson; ĝi gustas kvazaŭ
pomo kaj estas uzata por farado de suko, kaĉo, konfitaĵo, vino kaj
brando.” [Hejma vortaro, de Jouko Lindstedt]
Akaraio (geogr.) montaro en la nordo de Brazilo
ĉe landlimo kun Gvajano. [Acaraí]
akaraĵeo
(kuir.) brazila
manĝaĵo de afrika deveno; ĝi estas buleto el vigna
pasto, cepo kaj salo, fritita en palmoleo, kaj servata kun salikoko kaj pripra
saŭco. [P acarajé]
Akarauo (geogr.)
1 rivero en ŝtato Ceará, Brazilo.
2 urbo ĉe la enfluejo de tiu rivero. [Acaraú]
Akidaŭano (geogr.) 1 urbo en ŝtato Suda Matogroso, Brazilo. 2
rivero, kiu banas tiun urbon. [Aquidauana]
Akreo (geogr.)
nordokcidenta ŝtato de Brazilo; ĉefurbo: Riobranko; siglo: AC. [P Acre]
akronimo vorto
konsistanta el la komencliteroj de kompleksa nomo komerca, scienca, politika ktp,
precipe uzata, kiam la tuto formas prononceblan vorton. [PIV2005]: CED (= Centro de Esploro
kaj Dokumentado) estas akronimo.
akvo: kranakvo akvo elfluigebla el akvokundukilo
pere de krano. [Hejma Vortaro]. varmakvujo kaŭĉuka ujo por
varmega akvo por varmigi liton aŭ homon. [Hejma Vortaro]
AL
(ISO-kodo) Albanio.
Alagoo (geogr.) unu
el la ŝtatoj de Brazilo, en la nordorienta regiono; ĉefurbo: Masejo; siglo: AL.
[P Alagoas]
Alagoaso (geogr.) = Alagoo.
Alagoinjo
(geogr.) urbo en ŝtato Bahio, Brazilo. [Port.:
Alagoinhas]
alef [Hebr.] unua litero de la hebrea alfabeto. [PMEG]
Alemano (geogr.) akvofalo en la rivero Tibaĵio,
ŝtato Paranao, Brazilo. [Port.: (cachoeira do) Alemão]
Alenkero (geogr.) urbeto en ŝtato Parao, Brazilo,
cê la maldekstra flanko de rivero Amazono. [Port.: Alenquer]
alfo (ank.
alfa)
unua litero de la greka
alfabeto (A, a). [PMEG]
alfa [Gr.] =
alfo. [PMEG]
ALKA (mll.) Areo de Liberkomerco de Ameriko.
Al-Kaido (ar. "La Bazo", Al-Qaeda aŭ Al-Qaida) (pol.) islamisma terorisma grupo, kies celo estas restarigo de la islama imperio
de la Kalifo.
Alkantaro (geogr.) marborda urbo en ŝtato Maranjo,
Brazilo, en la golfeto San-Marko. [Port.: Alcântara]
Almejrino (geogr.) urbeto en
ŝtato Parao, ĉe la enfluejo de riveroj Ŝinguo kaj Amazono. [Port.:
Almeirim]
Almenaro (geogr.) urbo en ŝtato Minasgerajso,
Brazilo, ĉe la bordo de rivero Ĵekitinjono. [Port.: Almenara]
Alperkato (geogr.) montaro en ŝtato Maranjo,
Brazilo, cê la elfluejo de rivero Mearimo. [Port.: (serra das) Alpercatas.
Altamiro (geogr.) urbo en
ŝtato Parao, Brazilo, ĉe la maldekstra flanko de rivero Ŝinguo.
[Port.: Altamira]
Alto-Aragvajo (geogr.) urbo en
ŝtato Matogroso, Brazilo, surborde de rivero Aragvajo. [Port.: Alto
Araguaia]
Altomadejro
(geogr.) urbeto en ŝtato Rondonio, Brazilo, proksime al
la ĉefurbo Portoveljo. [Port.: Alto Madeira]
Alto-Paraizo
(geogr.) urbeto en ŝtato Gojaso, Brazilo, lokita sur la
altebenaĵo Veadejro, kie situas Nacia Parko kaj la esperantista
organizaĵo Bona Espero. [Alto Paraíso]
Amambaio
(geogr.) 1 urbo en ŝtato Suda Matogroso, Brazilo, apud
rivero kaj montaro samnomaj. 2 rivero apud samnoma urbo. 3 montaro
apud samnoma urbo. [Port.: Amambaí]
Amanao (geogr.) lago proksime
al urbo Tefeo, en Amazonio, Brazilo. [Port.: Amaná]
amanito: muŝa amanito (bot.) (ank. muŝfungo) venena fungo de la specio Amanita muscaria. [Hejma Vortaro]
Amapao
(geogr.) brazila norda ŝtato. [Port.: Amapá]
Al-Qaeda
[ar.] = Al-Kaido.
Al-Qaida
[ar.] = Al-Kaido.
akatizio (med., psikol.) malsano karakterizata per la
neeblo sidi aŭ resti sidanta.
AM
(ISO-kodo) Armenio.
Amano (geogr). jordania ĉefurbo.
Amaranto (geogr.) urbo en
ŝtato Piaŭhio, Brazilo, sur la dekstra bordo de rivero Parnaibo,
ĉe la limo al ŝtato Maranjo. [Port.: Amaranto]
Amazono
(geogr.) 1 norda ŝtato de Brazilo. 2 grandega
sudamerika rivero, trafluanta Amazonion. [Port.: Amazonas]
Amazonio
(geogr.) vasta regiono en la nordo de Sud-Ameriko, kies
ĉefa rivero estas Amazono. [Port.: Amazônia]
Amerikano (geogr.) urbo en ŝtato
San-Paŭlo, Brazilo; ĝian nomon donis usonaj enmigrintoj post la usona
civila milito. [Port.: Americana]
Anaĵaso (geogr.) 1 urbo en ŝtato Parao,
Brazilo, borde de samnoma rivero. 2 rivero, kiu banas la urbon Anaĵaso. [Port.:
Anajás]
Anapolo (geogr.)
urbo en ŝtato Gojaso, Brazilo, inter Gojanjo kaj Braziljo. [Port.
Anápolis]
Anaŭao (geogr.) rivero en ŝtato Rorajmo, Brazilo, kaj kiu
elfluas el montaro Luno kaj alfluas al rivero Branko. [Port.: Anauá]
Andradino (geogr.) urbo en ŝtato San-Paŭlo, Brazilo. [Port.:
Andradina]
aneto (bot.) spicherbo, Anethum graveolens.
Anĵiko
(geogr.) urbo en ŝtato Norda Riogrando, Brazilo.
[Angicos]
anorako (vest.) sporta vent- kaj pluv-imuna jako, ofte kun
kapuĉo.
Anŝieto
(geogr.) 1
marborda urbo
en ŝtato Espiritosanto, Brazilo. 2 insulo de ŝtato San-Paŭlo,
proksime al urbeto Igŭapo. 3 grava ŝoseo en ŝtato
San-Paŭlo. [Port.: Anchieta]
Antonino (geogr.) haveno ĉe golfeto Paranagvao,
proksime al Kuritibo, en ŝtato Paranao, Brazilo. [Port.: Antonina]
Antonio-Afonso (geogr.) insulo en ŝtato
Sankta-Katarino, Brazilo, ĉe la enfluejo de rivero Pinjero, sude de insulo
San-Francisko. [Port.: Antônio Afonso]
AO (ISO-kodo)
Angolo.
Aparado (geogr.)
akvofalo en rivero Tibaĵio, ŝtato Paranao, Brazilo. [Port.:
Aparado]
aparato : son~o (akust.) aparato, plej
ofte stereofonia, kiu estas samtempe radioricevilo, magnetono (kasedilo) kaj
gramofono (muzik-diskilo). [Hejma Vortaro]. vidbend~o aparato por
registri moviĝantan bildon kaj sonon sur vidbendo kaj por vidigi
programojn tiel registritajn. [Hejma Vortaro]
Apodio (geogr.)
1 altebenaĵo inter ŝtatoj Norda Riogrando kaj Cearao,
Brazilo. [Port.: (chapada do) Apodi. 2 lago situanta ĉe la
maldekstra bordo de rivero Apodio, en ŝtato Norda Riogrando, Brazilo.
[Port.: (lagoa do) Apodi. 3 rivero de ŝtato Norda Riogrando, Brazilo;
ĝi ankaŭ estas nomata “Mosoroo”. [Port.: (rio) Apodi, (rio) Mossoró
(aŭ Moçoró] 4 urbeto en ŝtato Norda Riogrando, Brazilo.
[Port.: Apodi]
apterigo
(zool.) genro, Apteryx, de senflugilaj birdoj, vivantaj en Nov-Zelando. [PIV2, kun modifo]
Apukarano
(geogr.) 1 urbo sur la samnoma montaro en ŝtato
Paranao, Brazilo, kaj de kiu elfluas riveroj Ivaio kaj Paranapanemo. 2 montaro en ŝtato Paranao,
Brazilo, kie situas la samnoma urbo. [Apucarana]
AR (ISO-kodo)
Argentino.
Aragarso
(geogr.) urbo en ŝtato Gojaso, Brazilo, sur la dekstra
flanko de rivero Aragvajo. [Port.: Aragarças]
Aragŭario = Aragvario.
Aragvajo
(geogr.) rivero trafluanta ŝtatojn Gojaso, Matogroso kaj
Parao, en la centro de Brazilo. [Port.: Araguaia]
Aragvario
(geogr.) 1 urbo en ŝtato Minaso, Brazilo,
surborde de samnona rivero. 2 rivero en ŝtato Minaso. [Port.:
Araguari]
Arakaĵuo
(geogr.) 1 ĉefurbo de ŝtato Serĵipo,
Brazilo, borde de samnoma rivero. 2 rivero de ŝtato Serĵipo,
Brazilo, ĉeborde de kiu situas la ĉefurbo Arakaĵuo. [Port.: Aracaju]
Arakatio
(geogr.) 1 urbo en ŝtato Cearao, Brazilo,
ĉeborde de samnoma rivero. 2 rivero en ŝtato Cearao, Brazilo.
[Port.: Aracati]
Arakruzo
(geogr.) urbo en ŝtato Espiritosanto, Brazilo. [Port.:
Aracruz]
arakido (bot.)
(ankaŭ ternukso) herbo
(de la genro Arachis el legumenacoj), kies plej grava specio estas
ternuksa planto: arakida
oleo; arakidata (aŭ arakida) acido, C20H40O2
[PIV].
arapajmo (zool.) genro (Arapaima) de fiŝoj el familio Osteoglossidae. Vd. pirarukuo.
Arapirako
(geogr.) urbo en ŝtato Alagoo, Brazilo. [Port.:
Arapiraca]
Arapongo
(geogr.) urbo en ŝtato Paranao, Brazilo. [Arapongas]
Ararakŭaro (geogr.) = Ararakvaro.
Ararakvaro
(geogr.) urbo en ŝtato San-Paŭlo, Brazilo. [Port.:
Araraquara]
Araro (geogr.)
1 urbo en ŝtato San-Paŭlo, Brazilo. [Port.: Araras] 2
montaro en ŝtato Minaso, Brazilo. [Port.: (serra das) Araras. 3 montaro en ŝtato Paranao, Brazilo. [Port.:
(serra das) Araras] 4 montaro ĉe la marbordo de ŝtato
Rio-de-Janejro, Brazilo. [Port.: (serra das) Araras. 5 montaro en ŝtato San-Paŭlo,
Brazilo. [Port.: (serra das) Araras]
Araripo (geogr.)
1 malgranda urbo en ŝtato Cearao, Brazilo, ĉe samnoma
montaro. [Port.: Araripe] 2 montaro en ŝtato Cearao, Brazilo.
[Port.: (chapada do) Araripe.
Araruamo
(geogr.) 1 granda lago en ŝtato
Rio-de-Ĵanejro, Brazilo. [Port.: (lagoa de) Araruama. 2 urbo en
ŝtato Rio-de-Ĵanejro, Brazilo. [Port.: Araruama]
Arasatubo (geogr.) urbo en ŝtato
San-Paŭlo, Brazilo, ĉeborde de rivero Tieteo. [Port.: Araçatuba]
Araŝao
(geogr.) urbo en ŝtato Minaso, Brazilo. [Port.: Araxá]
Arejo (geogr.)
malgranda urbo en ŝtato Paraibo. [Port.: Areias]
Areo de
Liberkomerco de Ameriko (mll. ALKA) organizo kreita en 1994 kun la celo forigi
la doganajn barilojn inter la 34 landoj de Ameriko (escepte de Kubo).
Arikemo (geogr.)
malgranda urbo en ŝtato Rondonio, Brazilo, ĉe maldekstra bordo de
rivero Ĵamareo. [Port.: Ariquemes]
Aripuanano
(geogr.) 1 urbo en ŝtato Matogroso, Brazilo,
surborde de samnoma rivero. 2 rivero en ŝtato Matogroso. [Port.:
Aripuanã]
arko: vest~o rigida pli-malpli arkoforma objekto kun hoko, uzata por pendigi
vestaĵojn je la ŝultrumoj. [Hejma Vortaro]
Arkoverdo
(geogr.) urbo en ŝtato Pernambuko, Brazilo. [Port.: Arcoverde]
artiŝoko (bot.) planto el la genro Cynara kaj
ĝia manĝebla “floro” (kapitulo).
Asizo (geogr.) urbo en ŝtato
San-Paŭlo, Brazilo. [Port.:
Assis]
askalonio (bot., kuir.) = ŝaloto.
Asuo (geogr.) 1 rivero en ŝtato Norda Riogrando, Brazilo;
ĝi alfluas al rivero Piranjo. 2 urbo en ŝtato Norda Riogrando,
Brazilo, ĉe la maldekstra flanko de rivero Piranjo. [Port.: Açu]
Asunsano
(geogr.) malgranda insulo ĉe la marbordo de ŝtato
Pernambuko, Brazilo. [Port.: Assunção]
AT (ISO-kodo) Aŭstrio.
Atakamo (geogr.) dezerta regiono en la nordo de
Ĉilio. [H Atacama]. atakama
rilata al Atakamo aŭ al
ties naskiĝintoj aŭ loĝantoj. atakamano naskiĝinto
aŭ loĝanto de Atakamo.
Atalajo (geogr.) urbo en ŝtato Alagoo, Brazilo, proksime al la
ĉefurbo Macejo. [Port.: Atalaia]
Atibajo (geogr.) urbo en ŝtato San-Paŭlo, Brazilo. [Port.:
Atibaia]
AU (ISO-kodo)
Aŭstralio.
Aŭgusto-Severo (geogr.) urbo en
ŝtato Norda Riogrando, Brazilo, ĉeborde de rivero Upanemo. [Port.:
Augusto Severo]
aŭskulti:
~ilo la parto
de telefono, kiu enhavas mikrofonon kaj malgrandan laŭtparolilon, kaj kiun
tenas la uzanto. [Hejma Vortaro]. kap~iloj paro de malgrandaj laŭtparoliloj por uzi
en la oreloj. [Hejma Vortaro, kun modifo].
avelo (bot.) nukso de avelujo, arbeto el la genro Corylus [Hejma Vortaro, de Jouko Lindstedt]. ~ujo (bot.) arbeto el la genro Corylus.
aveno (bot.) greno el la genro Avena.
~flokoj (cul.) avengrajnoj vaporumitaj kaj plat-premitaj [Hejma
Vortaro, de Jouko Lindstedt].
AZ (ISO-kodo)
Azerbajĝano.